Menu
12 / 11 / 2019 - 12:44 am
A Site By Your Side
A+ A A-

doppel

Του Paul Preciado, από το περιοδικό Parallax 14(1), το Φλεβάρη του 2008

Κατά τη διάρκεια μιας πρόσφατης και ήδη περασμένης εποχής, ο Φορντισμός και η βιομηχανία αυτοκινήτων συνέθεσαν και καθόρισαν ένα συγκεκριμένο τρόπο παραγωγής και κατανάλωσης.

Ο τρόπος αυτός θέσμισε μια Τεϊλοριστική παρέλκυση της ζωής: μια λεία και πολύχρωμη αισθητική του άψυχου αντικειμένου, έναν τρόπο σκέψης για το εσωτερικό διάστημα και τη ζωή στην πόλη, κάποιες αλληλοσυγκρουόμενες υποσχέσεις σωμάτων και μηχανών, ένα πεπαλαιωμένο τρόπο επιθυμίας και αντίστασης. Στα χρόνια που ακολούθησαν την ενεργειακή κρίση και την κατάρρευση της γραμμής παραγωγής, νέοι τομείς επιστρατεύτηκαν για να εξηγήσουν τις μεταμορφώσεις της παγκόσμιας οικονομίας. Έτσι, κάποιοι άρχισαν να λένε πως η βιοχημική βιομηχανία, τα ηλεκτρονικά, η πληροφορική ή οι τηλεπικοινωνίες αποτελούν τη νέα βιομηχανική βάση του καπιταλισμού.[1] Όμως οι λόγοι αυτοί δεν είναι αρκετοί για να εξηγήσουν την παραγωγή αξίας και ζωής στην παρούσα κοινωνία.

Είναι ίσως δυνατό και ζωτικό να στοιχειοθετήσουμε μια χρονολογία των μεταβολών της βιομηχανικής παραγωγής τον τελευταίο αιώνα. Με κάποιες ριζικές αλλαγές στον ορίζοντα, μπορούμε να πούμε πως η πολιτική διαχείριση των τεχνολογιών του σώματος που παράγουν φύλο και σεξουαλικότητα γίνονται σταδιακά οι κατεξοχήν πλουτοφόρες επιχειρήσεις της νέας χιλιετίας. Έχει λοιπόν γίνει φιλοσοφικά καίριο το εγχείρημα μιας σωματικής-πολιτικής ανάλυσης της «παγκόσμιας οικονομίας» στα χνάρια του Φουκό.[2] Οι οικονομολόγοι συχνά τοποθετούν τη μετάβαση σε ένα καπιταλισμό τρίτου τύπου γύρω στα 1970, μετά τα δουλοκτητικά και βιομηχανικά καθεστώτα. Θεωρείται παραδοσιακά πως αυτά τα καθεστώτα έθεσαν σε κίνηση ένα νέο τύπο «κυβερνητικότητας (governmentality) των ζώντων», ο οποίος αναδύθηκε από τα σωματικά, υλικά και οικολογικά αστικά συντρίμμια του 2ου Π.Π.[3] Η παρούσα μετάλλαξη του καπιταλισμού μπορεί να χαρακτηριστεί από τη μετατροπή του «σεξ», της «σεξουαλικότητας», της «σεξουαλικής ταυτότητας» και της «ευχαρίστησης» σε αντικείμενα που χρησιμοποιούνται στην πολιτική διαχείριση της ζωής, καθώς και από το γεγονός ότι η «διαχείριση» αυτή λαμβάνει χώρα μέσα από τις καινοτόμες δυναμικές του προχωρημένου τεχνο-καπιταλισμού. Ας ξαναδούμε όμως πρώτα κάποια σωματικά – πολιτικά γεγονότα της πρόσφατης ιστορίας.

Duane 1

Κατά την περίοδο του ψυχρού πολέμου, οι ΗΠΑ επένδυσαν περισσότερα δολάρια στην επιστημονική έρευνα πάνω στο σεξ και τη σεξουαλικότητα από οποιαδήποτε άλλη χώρα στην ως τότε ιστορία. Ας θυμηθούμε πως η περίοδος ανάμεσα στην έκρηξη του 1ου Π.Π. (1914) και το τέλος του ψυχρού πολέμου (1991) αποτελεί μια στιγμή χωρίς προηγούμενο για την ορατότητα των γυναικών στο δημόσιο χώρο όπως και για την ανάδυση ορατών και πολιτικοποιημένων μορφών ομοφυλοφιλίας σε απροσδόκητα μέρη, όπως για παράδειγμα τον Αμερικάνικο στρατό.[4] Πλάι σε αυτή την κοινωνική εξέλιξη, ο Μακαρθισμός που αλώνιζε τη δεκαετία του 1950 προσέθεσε στην πατριωτική μάχη ενάντια στον κομμουνισμό και τη δίωξη της ομοφυλοφιλίας ως αντιπατριωτικής, ενώ ταυτόχρονα εκθείαζε τις οικογενειακές αξίες της ανδρικής εργασίας και της οικιακής μητρότητας.[5] Την ίδια στιγμή, οι αρχιτέκτονες Ray και Charles Eames συνεργάζονταν με τον Αμερικάνικο στρατό για να κατασκευάσουν νάρθηκες και φορεία από ένα νέο υλικό, το φορμαρισμένο κοντραπλακέ. Το ίδιο υλικό χρησιμοποιήθηκε λίγα χρόνια αργότερα στην επιπλοποιία και έγινε αντιπροσωπευτικό του ελαφρού σχεδιασμού της μοντέρνας, πρόσκαιρης, αμερικάνικης αρχιτεκτονικής.[6] Το 1941, ο George Henry εκπόνησε την πρώτη δημογραφική μελέτη της «σεξουαλικής παρέκκλισης», μια ποσοτική έρευνα εκείνων των μαζών με «σεξουαλικά παρεκκλίνουσα συμπεριφορά» (Sex Variants).[7] Οι εκθέσεις του Kinsey πάνω στη σεξουαλική συμπεριφορά (1948 και 1953) και τα πρωτόκολλα του Robert Stoller για τον «ανδρισμό» και τη «θηλυκότητα» (1968) ακολούθησαν στο μοτίβο της σεξολογίας. Σε όλη τη δεκαετία του '50 και στην αρχή του '60, ο Harry Benjamin συστηματοποίησε την κλινική χρήση ορμονικών μορίων στη θεραπεία του «τρανσεξουαλισμού», όρος που λανσαρίστηκε για πρώτη φορά το 1954. Το 1941 τα πρώτα φυσικά μόρια προγεστερόνης και οιστρογόνων απομονώθηκαν από τα ούρα φοράδων σε εγκυμοσύνη (Premarin). Σύντομα, συνθετικές ορμόνες (Norethindrone) εισήχθησαν στο εμπόριο. Το 1946 εφευρέθηκε το πρώτο αντισυλληπτικό χάπι με συνθετικά οιστρογόνα. Τα οιστρογόνα ήταν οι ορμόνες που σε λίγο θα γίνονταν οι πιο ευρέως χρησιμοποιημένες φαρμακευτικές ουσίες στην ιστορία της ανθρωπότητας.[8] Το 1947, τα εργαστήρια Eli Lilly στην Ιντιάνα των ΗΠΑ έριξαν στο εμπόριο τη μεθαδόνη (το πιο απλό οπιοειδές) ως αναλγητικό. Η μεθαδόνη έγινε στη δεκαετία του '70 μέρος της βασικής θεραπείας της εξάρτησης από την ηρωίνη.[9]

Duane 2

Επίσης το 1947, ο παιδοψυχίατρος John Money εισήγαγε τον όρο gender (έμφυλη ταυτότητα) διαφοροποιώντας τον από τον όρο sex (βιολογικό φύλο), για να ορίσει τον τρόπο με τον οποίο το άτομο συμπεριλαμβάνεται σε πολιτιστικά αναγνωρισμένες ομάδες «αρσενικής» ή «θηλυκής» συμπεριφοράς και φυσικής έκφρασης. Ο Money έμεινε διάσημος διότι ισχυρίστηκε πως είναι δυνατόν να «αλλάξει η έμφυλη ταυτότητα κάθε νεογνού μέχρι 18 μηνών». Το 1953, ο φαντάρος George W. Jorgensen γίνεται η Christine, το πρώτο τρανσέξουαλ άτομο που συζητήθηκε εκτενώς στον τύπο. Ο Hugh Hefner ιδρύει το Playboy, το πρώτο αμερικάνικο πορνογραφικό περιοδικό που ήταν διαθέσιμο στα περίπτερα, με μια φωτογραφία της Marilyn Monroe γυμνής στο εξώφυλλο του πρώτου τεύχους. Το 1958 πραγματοποιήθηκε η πρώτη εγχείρηση φαλλού (κατασκευή πέους από μοσχεύματα δέρματος και μύες από το μπράτσο) στη Ρωσία, ως μέρος της διαδικασίας αλλαγής φύλου από γυναίκα σε άντρα. Το 1960, τα εργαστήρια Eli Lilly ρίχνουν στο εμπόριο το Secobarbital, γνωστότερο ως «το κόκκινο χάπι» ή «η κούκλα», που γίνεται ένα από τα πιο δημοφιλή ναρκωτικά του αμερικάνικου ροκ αντεργκράουντ του '60. Στην αρχή της δεκαετίας του '60, οι Manfred E. Clynes και Nathan S. Kline χρησιμοποιούν για πρώτη φορά τον όρο «cyborg» αναφερόμενοι σε ένα οργανισμό τεχνικά ενισχυμένο ώστε να μπορεί να επιβιώσει σε εξωγήινο περιβάλλον όπου θα λειτουργούσε ως «ολοκληρωμένο ομοιοστατικό σύστημα».[10] Πειραματίστηκαν προσθέτοντας ένα οσμωτικό προσθετικό μόσχευμα σε ένα ποντίκι – μια κυβερνο-ουρά. Το πρώτο αντικαταθλιπτικό που παρεμβαίνει άμεσα στην παραγωγή του νευροδιαβιβαστή, σεροτονίνη, εφευρέθηκε το 1966. Αυτό θα οδηγούσε στη σύλληψη το 1987 της ουσίας με το όνομα Fluxetine που θα μπει στο εμπόριο με διάφορα ονόματα, πιο γνωστό το Prozac. Το 1969, ως μέρος ενός στρατιωτικού ερευνητικού προγράμματος, δημιουργείται το Arpanet, ο πρόδρομος του παγκοσμίου διαδικτύου. Το 1971, το Ηνωμένο Βασίλειο εισάγει το νόμο περί «κατάχρησης ναρκωτικών» που ελέγχει την κατανάλωση και διακίνηση ψυχοτρόπων ουσιών. Η σοβαρότητα των εγκλημάτων που έχουν να κάνουν με χρήση και διακίνηση ναρκωτικών διαβαθμίζεται σε κατηγορίες, από το Α (κοκαίνη, μεθαδόνη, μορφίνη) ως το C (κάνναβη, κεταμίνη). Το αλκοόλ και ο καπνός δεν περιλαμβάνονται στην κατηγοριοποίηση. Το 1972, ο Gerard Damiano κάνει την παραγωγή της ταινίας Το Βαθύ Λαρύγγι, με χρήματα της καλιφορνέζικης μαφίας. Το φιλμ, με πρωταγωνίστρια τη Linda Lovelace, πουλήθηκε σε όλες τις ΗΠΑ και έγινε η πιο δημοφιλής ταινία όλων των εποχών, με τζίρο πάνω από 600 εκατομμύρια δολάρια. Από τη στιγμή αυτή, η βιομηχανία πορνογραφικού φιλμ άνθισε: από τα τριάντα παράνομα φιλμ που παράχθηκαν το 1950 έφτασε στα 2500 φιλμ το 1970. Η ομοφυλοφιλία αφαιρείται ως ψυχιατρική πάθηση από το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Παθήσεων (DSM) το 1973. Ο σοβιετικός Victor Konstantinovich Kalnberz κατοχυρώνει το 1974 την πατέντα για το πρώτο εμφύτευμα πέους από ράβδους πουλυαιθυλενίου ως θεραπεία της ανικανότητας. Το αποτέλεσμα είναι ένα πέος που μένει πάντοτε σε στύση. Τα εμφυτεύματα αυτά αντικαταστάθηκαν αργότερα με χημικές λύσεις, διότι διαπιστώθηκε πως ήταν «άβολα για το σώμα και τα συναισθήματα». Το 1977, η πολιτεία της Οκλαχόμα εισήγαγε τη χορήγηση θανατηφόρας ένεσης από βαρβιτουρικά παρόμοια με το «κόκκινο χάπι», στη θανατική ποινή. Η ίδια μέθοδος είχε ήδη χρησιμοποιηθεί στο πρόγραμμα «φυλετικής υγιεινής» aktion T4 των Ναζί, το οποίο έκανε ευθανασία σε περίπου 75.000 με 100.000 άτομα με σωματικές ή ψυχικές αναπηρίες. Εγκαταλείφθηκε τότε εξαιτίας του υψηλού κόστους παραγωγής και αντικαταστάθηκε από τους θαλάμους αερίων ή τον θάνατο από εξάντληση στα στρατόπεδα συγκέντρωσης. Το 1983, η «Διαταραχή Έμφυλης Ταυτότητας» (Gender Identity Disorder), η κλινική μορφή του τρανσεξουαλισμού συμπεριλήφθηκε στο DSM μαζί με διαγνωστικά κριτήρια για τη νέα αυτή "παθολογία". Το 1984, οι Tom F. Lue, Emil A. Tanaghoy και Richard A. Schmidt εισήγαγαν ένα «σεξουαλικό βηματοδότη» στο πέος ενός ασθενούς. Η συσκευή αυτή ήταν ένα σύστημα από ηλεκτρόδια κοντά στον προστάτη η οποία ήλεγχε τη στύση με τηλεχειριστήριο.

Duane 3

Στη δεκαετία του '80, νέες ορμόνες ανακαλύφθηκαν και μπήκαν στο εμπόριο, όπως η DHEA ή αυξητική ορμόνη, καθώς και πολλά αναβολικά στεροειδή τα οποία χρησιμοποιήθηκαν στη συνέχεια, νόμιμα ή παράνομα, στον αθλητισμό. Το 1988, η φαρμακολογική χρήση του Sildenafil που κυκλοφόρησε στο εμπόριο ως Viagra, από τα εργαστήρια της Pfizer, εγκρίθηκε για τη θεραπεία των «στυτικών δυσλειτουργιών». Πρόκειται για ένα αγγειοδιαστολέα χωρίς αφροδισιακή δράση, ο οποίος προκαλεί χαλάρωση των μυών και παραγωγή οξειδίων του αζώτου στο σπογγώδες σώμα του πέους. Από το 1996 και μετά, η American Laboratories παρήγαγε συνθετική οξυντομοδουλίνη, μια ορμόνη η οποία καταστέλλει την όρεξη επηρεάζοντας ψυχοφυσιολογικούς μηχανισμούς που ρυθμίζουν τον εθισμό. Γρήγορα η ουσία μπήκε στο εμπόριο ως χάπι αδυνατίσματος. Στην αρχή της νέας χιλιετίας, τέσσερα εκατομμύρια παιδιά κάνουν θεραπεία με Ritalin για την υπερκινητικότητα και τη λεγόμενη «Διαταραχή Προσοχής» (Attention Deficit Disorder), ενώ περισσότερα από δύο εκατομμύρια παιδιά καταναλώνουν ψυχοτρόπα για τον έλεγχο της κατάθλιψης. Είμαστε αντιμέτωποι με ένα νέο καπιταλισμό που είναι ζεστός, ψυχοτρόπος και πανκ. Αυτές οι πρόσφατες μεταβολές δείχνουν νέους μικροπροσθετικούς μηχανισμούς ελέγχου που αναδύονται από προχωρημένες βιομοριακές τεχνικές και μηντιακά δίκτυα. Η νέα παγκόσμια οικονομία δε λειτουργεί χωρίς την ταυτόχρονη και αλληλένδετη παραγωγή και διάθεση εκατοντάδων τόνων συνθετικών στεροειδών, χωρίς την παγκόσμια διάδοση πορνογραφικών εικόνων, χωρίς την κατασκευή νέων ποικιλιών νόμιμων ή παράνομων ψυχοτρόπων φαρμάκων (Special K, Viagra, speed, crystal, Prozac, έκστασυ, πόππερς, ηρωίνη, ομεπραζόλη (Losec)), χωρίς την παγκόσμια διάδοση μεγαλουπόλεων της μιζέριας, συνδεδεμένων με υψηλές συγκεντρώσεις κεφαλαίου[11], ή χωρίς την πληροφορική διαχείριση των σημείων και την ψηφιακή διάδοση της επικοινωνίας.

Duane 4

Αυτές δεν είναι παρά κάποιες μόνο στιγμές ενός μεταβιομηχανικού, πλανητικού και μηντιακού καθεστώτος στο οποίο θα αναφέρομαι από δω και μπρος ως φαρμακοπορνογραφικό. Ο όρος καταγράφει τις διαδικασίες μιας βιομοριακής (φαρμακο-) και σημειωτικής/τεχνικής (-πορνογραφικό) διακυβέρνησης της σεξουαλικής υποκειμενικότητας, της οποίας «το χάπι» και το Playboy αποτελούν δυο παραδειγματικά τέκνα. Κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα, οι μηχανισμοί του φαρμακοπορνογραφικού καθεστώτος παίρνουν μορφή στους τομείς της ψυχολογίας, της σεξολογίας και της ενδοκρινολογίας. Αν η επιστήμη έχει φτάσει στο ηγεμονικό σημείο το οποίο κατέχει ως λόγος και ως πρακτική στην κουλτούρα μας, αυτό συμβαίνει κυρίως εξαιτίας αυτού που οι Ian Hacking, Steve Woolgar και Bruno Latour αποκαλούν την «υλική της αυθεντίας», δηλαδή την ικανότητά της να εφευρίσκει και να παράγει προϊόντα ζωής.[12] Οι επιστήμες αυτές έχουν εγκαθιδρύσει την υλική τους αυθεντία μεταμορφώνοντας τις έννοιες της ψυχής, του λιμπίντο, της συνειδητότητας, της θηλυκότητας και της αρρενωπότητας, της ετεροφυλίας και της ομοφυλοφιλίας σε απτές πραγματικότητες. Η επιτυχία της σύγχρονης τεχνοεπιστήμης συνίσταται στο να μετατρέπει την κατάθλιψη σε Prozac, την αρρενωπότητα σε τεστοστερόνη, τη στύση σε Viagra, τη γονιμότητα σε «χάπι», το AIDS σε τρι-θεραπεία, χωρίς να είναι ξεκάθαρο τι προηγείται του άλλου: η κατάθλιψη ή το Prozac, η αρρενωπότητα ή η τεστοστερόνη, η στύση ή το Viagra, το «χάπι» ή η κύηση, κ.ο.κ. Το φα-πο καθεστώς διαφοροποιείται εν μέρει από την παραγωγή εκτελεστικής (performative) ανάδρασης πάνω στον εαυτό του.

Η σύγχρονη κοινωνία κατοικείται από τοξικές-πορνογραφικές υποκειμενικότητες: υποκειμενικότητες που ορίζονται από την ουσία (ή τις ουσίες) που κυριαρχούν στο μεταβολισμό τους, από τα κυβερνητικά πρόσθετα και τους διάφορους τύπους φαρμακοπορνογραφικών επιθυμιών που οδηγούν τις πράξεις του υποκειμένου και μέσα από τις οποίες αυτά γίνονται δρώντα υποκείμενα. Έτσι, θα μιλάμε πια για Prozac υποκείμενα, υποκείμενα κάνναβης, κοκαΐνης, αλκοόλ, υποκείμενα κορτιζόνης, σιλικόνης, ετεροκολπικά υποκείμενα, υποκείμενα διπλής εισόδου, υποκείμενα Viagra.

Δεν υπάρχει τίποτα να ανακαλυφθεί στη φύση, δεν υπάρχουν κρυμμένα μυστικά. Ζούμε σε μια πανκ υπερνεωτερικότητα: δεν πρόκειται πλέον για την ανακάλυψη της κρυμμένης αλήθειας της φύσης, αλλά για την αναγκαιότητα να προσδιοριστούν οι πολιτιστικές, πολιτικές και τεχνολογικές διαδικασίες μέσω των οποίων το σώμα ως αντικείμενο γίνεται φύση. Το Oncomouse, το ποντίκι του εργαστηρίου που έχει βιοτεχνολογικά προγραμματιστεί να μεταφέρει ένα καρκινογόνο γονίδιο, τρώει το Χάιντεγκερ.[13] Η Buffy, το μεταλλαγμένο βαμπίρ της τηλεόρασης, τρώει τη Σιμόν ντε Μποβουάρ. Ο δονητής, μια συνθετική προέκταση του φύλου που παράγει ευχαρίστηση και ταυτότητα, τρώει τον πούτσο του Rocco Siffredi. Δεν υπάρχει τίποτε να ανακαλυφθεί στο σεξ ή την σεξουαλική ταυτότητα, δεν υπάρχει κάποιο κρυμμένο μυστικό. Η αλήθεια για το σεξ δεν είναι μια αποκάλυψη, είναι σεξ-ντιζάιν. Ο φαρμακοπορνογραφικός καπιταλισμός δεν παράγει πράγματα. Παράγει κινητές ιδέες, ζωντανά όργανα, σύμβολα, επιθυμίες, χημικές αντιδράσεις και καταστάσεις της ψυχής. Στη βιοτεχνολογία και την πορνο-επικοινωνία δεν υπάρχει αντικείμενο για να παραχθεί. Η φαρμακοπορνογραφική επιχείρηση είναι η επινόηση ενός υποκειμένου και κατόπιν η παγκόσμιά του αναπαραγωγή. Σε αυτή την περίοδο της τεχνο-διαχείρισης του σώματος, η φαρμακοπορνογραφική βιομηχανία συνθέτει και καθορίζει ένα συγκεκριμένο τρόπο παραγωγής και κατανάλωσης, έναν αυνανιστικό καιροσκοπισμό της ζωής, μια τεχνητή και παραισθησιογόνα αισθητική του σώματος, έναν ιδιαίτερο τρόπο να μεταμορφώνει τον εσωτερικό χώρο σε εξωτερικό και την πόλη σε προσωπικό σκουπιδότοπο.[14] Όλα αυτά μέσα από τις τεχνικές αυτοπαρακολούθησης και την υπερταχεία διασπορά της πληροφορίας που καταλήγουν σε συνεχείς και αδιάκοπους βρόγχους επιθυμίας και αντίστασης, κατανάλωσης και καταστροφής, εξέλιξης και αυτοεξολόθρευσης.

Duane 5

Η Ιστορία της Τεχνο-Σεξουαλικότητας

Εξετάζοντας τις μεταβολές της Ευρωπαϊκής κοινωνίας στο τέλος του 18ου αιώνα, ο Φουκό περιγράφει την μετάβαση από αυτό που αποκαλεί κυριαρχική κοινωνία στην πειθαρχική κοινωνία. Μια νέα μορφή εξουσίας που υπολογίζει τη ζωή με τεχνολογικό τρόπο, με όρους πληθυσμού, υγείας και εθνικού συμφέροντος, εκτοπίζει, όπως σημειώνει, μια προγενέστερη μορφή εξουσίας που αποφάσιζε πάνω στο θάνατο και τον έκανε ιεροτελεστία. Αυτό το νέο διάχυτο σύνολο μέσων (dispositifs) για τον έλεγχο της ζωής, ο Φουκό το ονομάζει βιοεξουσία. Η εξουσία αυτή υπερχειλίζει τις σφαίρες του νόμου και της τιμωρίας για να γίνει μια δύναμη που διαπερνά και συνιστά το σώμα του σύγχρονου υποκειμένου. Η εξουσία αυτή δε συμπεριφέρεται πια ως πειθαρχικός νόμος ή αρνητική απαγόρευση, αλλά γίνεται ευέλικτη και ευαίσθητη. Η βιοεξουσία είναι μια φιλική εξουσία που παίρνει τη μορφή μιας τέχνης για τη διακυβέρνηση της ζωής. Ως γενική πολιτική τεχνολογία, η βιοεξουσία παίρνει τη μορφή πειθαρχικής αρχιτεκτονικής (φυλακές, στρατώνες, σχολεία, νοσοκομεία κλπ), επιστημονικών κειμένων, πινάκων στατιστικής, δημογραφικών υπολογισμών, δυνατοτήτων εύρεσης εργασίας και δημόσιας υγιεινής. Ο Φουκό υπογράμμισε την κεντρικότητα του σεξ και της σεξουαλικότητας στη μοντέρνα τέχνη της διακυβέρνησης της ζωής. Οι βιοπολιτικές διαδικασίες που έκαναν υστερικό το γυναικείο σώμα, τη σεξουαλική διαπαιδαγώγηση των παιδιών, τη ρύθμιση της αναπαραγωγικής συμπεριφοράς, και ψυχιατρικοποίησαν την ευχαρίστηση του διεστραμμένου ατόμου, είναι για το Φουκό οι άξονες αυτού του εγχειρήματος το οποίο ξεχωρίζει, με την απαιτούμενη ειρωνεία, ως τη διαδικασία εκμοντερνισμού της σεξουαλικότητας.[15]

Οι σεξοπολιτικές επινοήσεις που αναπτύσσονται με τη νέα αυτή αισθητική της σεξουαλικής διαφοράς και των σεξουαλικών ταυτοτήτων είναι μηχανικές, σημειωτικές και αρχιτεκτονικές τεχνικές που σκοπό έχουν να φυσικοποιήσουν το φύλο. Αυτές οι συσκευές συμπεριλαμβάνουν τον Άτλαντα της Ανθρώπινης Σεξουαλικής Ανατομίας, πραγματείες πάνω στην μεγιστοποίηση των φυσικών πόρων που γίνονται διαθέσιμες μέσα από την αύξηση του πληθυσμού, νομικά κείμενα για την ποινικοποίηση του τραβεστισμού και της σοδομίας, χειροπέδες που δένουν τα χέρια αυνανιζόμενων κοριτσιών στο κρεβάτι τους, μεταλλικές μπάρες που κρατούν ανοιχτά τα πόδια των υστερικών, φωτογραφικά φιλμ που καταγράφουν τους διεσταλμένους σφικτήρες παθητικών ομοφυλοφίλων, ζουρλομανδύες που περιορίζουν τα ακατάβλητα κορμιά των αρρενωπών γυναικών.[16] Οι επινοήσεις αυτές για την παραγωγή σεξουαλικής υποκειμενικότητας παίρνουν τη μορφή μιας πολιτικής αρχιτεκτονικής εξωτερικής προς το σώμα. Τα συστήματα αυτά ελέγχουν άμεσα τις ορθοπεδικές πολιτικές και τους πειθαρχικούς εξωσκελετούς. Το μοντέλο για αυτές τις τεχνικές υποκειμενοποίησης, σύμφωνα με το Φουκό, ίσως είναι η αρχιτεκτονική της φυλακής (και ειδικά του πανοπτικού), του ασύλου ή του στρατώνα. Όποτε σκεφτόμαστε τους μηχανισμούς σεξοπολιτικής υποκειμενοποίησης πρέπει επίσης να αναφερθούμε και στην εξάπλωση του δικτύου της «οικιστικής αρχιτεκτονικής». Αυτές οι εκτεταμένες, διεξοδικές, και πάνω απ' όλα, οικείες αρχιτεκτονικές δομές εμπερικλείουν έναν επανακαθορισμό των ιδιωτικών και δημόσιων χώρων, τη διαχείριση του ερωτικού εμπορίου, αλλά και γυναικολογικές συσκευές και σεξουαλικές ορθοπεδικές εφευρέσεις (τον κορσέ, το κολποσκόπιο, τον ιατρικό δονητή), καθώς και νέες μηντιακές τεχνικές ελέγχου και αναπαράστασης (φωτογραφία, σινεμά, πορνογραφία) και τη μαζική ανάπτυξη ψυχολογικών τεχνικών ενδοσκόπησης και εξομολόγησης.

Duane 6

Σίγουρα η ανάλυση του Φουκό είναι ως εδώ κριτικά καίρια, αν και ανακριβής στις ιστορικές λεπτομέρειες. Όμως, η ανάλυσή του αρχίζει να θολώνει όσο πλησιάζει τις σύγχρονες κοινωνίες. Φαίνεται πως ο Φουκό δεν υπολογίζει τις βαθιές αλλαγές που ξεκινάν γύρω στο 2ο Π.Π., οι οποίες συμβαίνουν μέσα σε ένα νέο σύνολο από τεχνολογίες που παράγουν σεξουαλική υποκειμενικότητα. Κατ' εμέ, αυτές οι σωματικές-πολιτικές τεχνολογίες απαιτούν από μας να συλλάβουμε ένα τρίτο καθεστώς γνώσης-εξουσίας, που δεν είναι ούτε ηγεμονικό ούτε πειθαρχικό, ούτε πρωτόγονο ούτε μοντέρνο, ώστε να κατανοήσουμε τις βαθιές και μακροχρόνιες επιπτώσεις αυτών των νέων τεχνολογιών στις σύγχρονες κατασκευές της υποκειμενικότητας. Στον επίλογο του A Thousand Plateaus, οι Deleuze και Guattari εμπνέονται από τον Williams S. Burroughs για να ονομάσουν αυτό το «νέο τέρας» κοινωνικής οργάνωσης που προκύπτει από το βιο-πολιτικό έλεγχο «κοινωνία του ελέγχου».[17] Προτιμώ να το ονομάζω, διαβάζοντας τον Burroughs μαζί με τον Bukowski, φαρμακο-πορνο-εξουσία: μια πολιτικά ελεγχόμενη εκσπερμάτιση είναι το νόμισμα αυτού του νέου σεξο-μικρο-πληροφορικού ελέγχου.

Το σωματικό-πολιτικό πλαίσιο μετά το 2ο Π.Π. δείχνει να κυριαρχείται από ένα σύνολο νέων τεχνολογιών του σώματος (π.χ. βιοτεχνολογίες, χειρουργική, ενδοκρινολογία) και της αναπαράστασης (π.χ. φωτογραφία, φιλμ, τηλεόραση και κυβερνητική) το οποίο διηθεί και διαπερνά την καθημερινή ζωή όπως ποτέ άλλοτε. Ζούμε σε μια εποχή πολλαπλασιαζόμενης βιομοριακής και ψηφιακής τεχνολογίας υψηλών ταχυτήτων. Σε μια εποχή μαλακής, ελαφριάς, γλοιώδους τεχνολογίας. Μιας τεχνολογίας που μπορεί να εισαχθεί με σύριγγα, να αναπνευστεί, να ενσωματωθεί. Το τζελ τεστοστερόνης, το χάπι και τα ψυχοτρόπα, όλα ανήκουν στο σύνολο αυτό των μαλακών τεχνολογιών. Είμαστε αναμειγμένοι σε κάτι που μπορεί να χαρακτηριστεί – ανακαλώντας το έργο του Zygmunt Bauman – μια προχωρημένη μορφή «υγρού» ελέγχου.[18]

Duane 7

Ενώ στην πειθαρχική κοινωνία οι τεχνολογίες της υποκειμενοποίησης ελέγχουν το σώμα από τα έξω, ως ορθο-αρχιτεκτονικές εξωτερικές συσκευές, στην φαρμακο-πορνογραφική κοινωνία του ελέγχου οι τεχνολογίες εισέρχονται στο σώμα και γίνονται μέρος του. Διαλύονται μέσα στο σώμα, γίνονται σώμα. Εδώ οι σωματικές πολιτικές γίνονται ταυτολογία: οι τεχνο-πολιτικές παίρνουν τη μορφή του σώματος, γίνονται (εν)σωματωμένες [(in)corporate - σ.τ.μ. - λογοπαίγνιο με τη λέξη corporate που σημαίνει επίσης εταιρικός]. Στα μέσα του 20ού αιώνα, τα πρώτα δείγματα της μεταμόρφωσης του νέου σωματο-πολιτικού καθεστώτος ήταν ο εξηλεκτρισμός, η ψηφιοποίηση και η μοριοποίηση εκείνων των συσκευών ελέγχου που παράγουν σεξουαλική διαφορά και σεξουαλικές ταυτότητες. Σταδιακά, οι ορθοπεδικοί σεξουαλικοί μηχανισμοί και οι πειθαρχικές αρχιτεκτονικές απορροφούνται από τη φαρμακολογική μικρο-πληροφορική και τις τεχνικές άμεσης οπτικοακουστικής εκπομπής. Αν στην πειθαρχική κοινωνία η αρχιτεκτονική και η ορθοπεδική χρησίμευαν ως μοντέλα για την κατανόηση της εξουσίας πάνω στο σώμα, στη φαρμακοπορνογραφική κοινωνία το μοντέλο του κοινωνικού ελέγχου είναι η μικρό-προσθετική. Η φαρμακοπορνογραφική εξουσία δρα μέσα από μόρια που γίνονται μέρος του ανοσοποιητικού μας συστήματος. Από τη σιλικόνη που παίρνει τη μορφή μαστών μέχρι το νευροδιαβιβαστή που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο καταλαβαίνουμε και δρούμε, μέχρι την ορμόνη που επηρεάζει συστηματικά την πείνα, τον ύπνο, την ερωτική διέγερση, την επιθετικότητα και την κοινωνική κωδικοποίηση της θηλυκότητας ή του ανδρισμού μας. Οι τεχνικές παρακολούθησης και ελέγχου που απαντούνται συχνότερα στο πειθαρχικό σεξοπολιτικό καθεστώς θα ενισχύσουν σταδιακά με τον τρόπο αυτό τη σμίκρυνση του φαρμακοπορνογραφικού υποκειμένου, την εσωτερικοποίηση και την αυτοστοχαστική εξέταση (μια στροφή προς τα μέσα, προς το χώρο που θεωρείται ιδιωτικός και προσωπικός). Το κοινό χαρακτηριστικό των νέων «μαλακών» τεχνολογιών μικροελέγχου είναι ότι παίρνουν τη μορφή του σώματος. Ελέγχουν μετατρεπόμενες σε «σώμα», μέχρι να γίνουν αδιαχώριστες από αυτό. Οι μαλακές τεχνολογίες γίνονται το υλικό της υποκειμενικότητας. Εδώ το σώμα δεν κατοικεί πλέον πειθαρχικούς χώρους, αλλά κατοικείται από αυτούς. Η βιομοριακή και οργανική δομή του σώματος είναι η ύστατη λύση για τα συστήματα ελέγχου αυτά. Η στιγμή αυτή περιέχει όλο τον τρόμο και όλη την ανάταση των πολιτικών δυνατοτήτων του σώματος.

Η φαρμακοπορνογραφική κοινωνία διαφέρει από την πειθαρχική κοινωνία, όπως την αντιλήφθηκε ο Φουκό, στο ότι δε δουλεύει πια πάνω σε ένα corpus. Το νέο φαρμακοπορνογραφικό σώμα δεν συναντά το όριό του στο περιτύλιγμα του σκελετού από δέρμα. Το νέο αυτό σώμα δεν μπορεί να γίνει πλέον αντιληπτό ως βιολογικό υπόστρωμα που βρίσκεται εκτός του πλαισίου παραγωγής και καλλιέργειας που είναι τυπικό χαρακτηριστικό της τεχνο-επιστήμης. Όπως μας διδάσκει η Donna Haraway, το σύγχρονο σώμα είναι μια τεχνο-ζωή, ένα δίκτυο πολλαπλών συνδέσεων το οποίο ενσωματώνει την τεχνολογία. Δεν είναι ούτε οργανισμός, ούτε μηχανή, ούτε φύση ούτε πολιτισμός. Είναι ένα τεχνο-σώμα.[19] Οι νέες φαρμακολογικές και χειρουργικές τεχνικές έθεσαν σε κίνηση τεκτονικές διαδικασίες κατασκευής οι οποίες συνδυάζουν εικονιστικές αναπαραστάσεις από το σινεμά και την αρχιτεκτονική (μοντάζ, τρισδιάστατες κατασκευές, κλπ.), σύμφωνα με τις οποίες τα όργανα, τα αγγεία, τα υγρά και τα μόρια μετατρέπονται σε πρώτη ύλη από την οποία κατασκευάζεται η σωματικότητά μας.

Duane 9

Τεχνο-φύλο

Η εφεύρεση της κατηγορίας της έμφυλης ταυτότητας (gender) προανήγγειλε την άφιξη του νέου φαρμακοπορνογραφικού καθεστώτος της σεξουαλικότητας. Η κατηγορία της έμφυλης ταυτότητας ανήκει μάλλον στο βιο-τεχνολογικό λόγο του τέλους της δεκαετίας του '40 και δεν είναι δημιούργημα του φεμινισμού της δεκαετίας του '60, όπως πιστεύεται ως τώρα. Η «έμφυλη ταυτότητα», ο «ανδρισμός» και η «θηλυκότητα» είναι εφευρέσεις του 2ου Π.Π. οι οποίες θα έμπαιναν στο εμπόριο σε μεγαλύτερη έκταση κατά τη διάρκεια του ψυχρού πολέμου, μαζί με άλλα αντικείμενα όπως οι κονσέρβες, οι υπολογιστές, οι πλαστικές καρέκλες, η πυρηνική ενέργεια, η τηλεόραση, η πιστωτική κάρτα, το στυλό, το barcode, το φουσκωτό στρώμα και ο τεχνητός δορυφόρος.

Επιχειρηματολογώντας ενάντια στην άκαμπτη αντίληψη του «φύλου» (sex) στο 19ο αιώνα, ο John Money, ο οποίος διεξήγαγε την πρώτη μεθοδολογική θεραπεία intersex βρεφών, προχώρησε την τεχνολογική πλαστικότητα της «έμφυλης ταυτότητας». Το 1947, ο Money χρησιμοποίησε την έννοια της «έμφυλης ταυτότητας» για πρώτη φορά μιλώντας για τη δυνατότητα τεχνολογικής τροποποίησης, με ορμόνες και εγχείριση, της εμφάνισης βρεφών με «μη ταξινομήσιμα» γεννητικά όργανα ή χρωμοσώματα, σύμφωνα πάντα με τα οπτικά και λογικά όρια της ιατρικής. Μαζί με την Anke Ehrhardt, τη Joan και το John Hampson, ο Money θα ανέπτυσσε αργότερα αυτό που πίστευε ότι ήταν η πιο αυστηρή κλινική διαδικασία παρέμβασης σε νεαρά intersex σώματα.[20] Όταν ο Money χρησιμοποιεί τον όρο «έμφυλη ταυτότητα» για να αναφερθεί στο «ψυχολογικό φύλο», βασικά σκέφτεται τη συναρπαστική δυνατότητα να χρησιμοποιηθεί η τεχνολογία για τη μετατροπή του αποκλίνοντος σώματος, ώστε αυτό να έρθει σε συμφωνία με προϋπάρχοντα κανονιστικά ιδανικά για το ανδρικό και το γυναικείο σώμα. Αν, κατά το πειθαρχικό σύστημα του 19ου αιώνα το φύλο ήταν φυσικό, απόλυτο, αμετάδοτο και υπερβατικό, η «έμφυλη ταυτότητα» τώρα εμφανίζεται ως συνθετική, εύπλαστη, ποικίλλουσα και ανοιχτή στη μεταφορά, τη μίμηση, την παραγωγή και την τεχνική αναπαραγωγή.

Duane 10

Μακριά από την ακαμψία των εξωτερικών τεχνικών για την κανονικοποίηση του σώματος που χρησιμοποιούσε το πειθαρχικό σύστημα στα τέλη του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, οι νέες έμφυλες τεχνικές του βιοκαπιταλιστικού φαρμακοπορνογραφικού καθεστώτος είναι ευέλικτες, εσωτερικές και αφομοιώσιμες. Η έμφυλη ταυτότητα λειτουργεί στον 21ο αιώνα ως μια αφηρημένη έννοια τεχνικής υποκειμενοποίησης: κολλιέται, κόβεται, μετακινείται, ονομάζεται, γίνεται αντικείμενο μίμησης, καταπίνεται, χορηγείται ενέσιμα, μπολιάζεται, ψηφιοποιείται, αντιγράφεται, σχεδιάζεται, αγοράζεται, πουλιέται, μετατρέπεται, δίνεται ενέχυρο, μεταφέρεται, κατεβαίνει από το ίντερνετ, εφαρμόζεται, μεταγράφεται, παραποιείται, εκτελείται, πιστοποιείται, ανταλλάσσεται, λαμβάνεται σε δόσεις, παρέχεται, εξάγεται, συρρικνώνεται, αφαιρείται, αρνείται, αποκηρύσσεται, προδίδεται, μεταλλάσσεται.

Η έμφυλη ταυτότητα δεν είναι μια έννοια, μια ιδεολογία, και σίγουρα δεν είναι μονάχα μια απόδοση (performance). Είναι μια τεχνοπολιτική οικολογία. Η σιγουριά του να είναι κανείς άντρας ή γυναίκα είναι μια σωματικοπολιτική φαντασία που λειτουργεί ως το λειτουργικό σύστημα της υποκειμενικότητας μέσω του οποίου παράγονται αισθητηριακές αντιλήψεις που παίρνουν τη μορφή συναισθημάτων, επιθυμιών, πράξεων, πίστεων, ταυτοτήτων. Ένα από τα καθοριστικά αποτελέσματα αυτής της τεχνολογίας της έμφυλης ταυτότητας είναι η παραγωγή μιας εσώτερης γνώσης για τον εαυτό, μιας αίσθησης του έμφυλου εγώ που εμφανίζεται στη συνειδητότητα του καθενός ως συναισθηματικό τεκμήριο της πραγματικότητας. «Είμαι άντρας», «είμαι γυναίκα», «είμαι ετεροφυλόφιλος», «είμαι ομοφυλόφιλος» είναι κάποιοι από τους σχηματισμούς που συμπυκνώνουν συγκεκριμένες γνώσεις για τον εαυτό, δρώντας ως βιοπολιτικοί και συμβολικοί πυρήνες στους οποίους είναι δυνατόν να προσκολληθεί ένα σύνολο πρακτικών και λόγων.

Το φαρμακοπορνογραφικό καθεστώς της σεξουαλικότητας δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς την κυκλοφορία μιας τεράστιας ποσότητας σημειωτικών-τεχνικών ροών: ορμονικών ροών, ροών σιλικόνης, ψηφιακών, κειμενικών και ροών αντιπροσώπευσης. Είναι σίγουρο ότι αυτό το τρίτο καθεστώς δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τη συνεχή κυκλοφορία έμφυλων βιο-κωδίκων. Σε αυτή την πολιτική οικονομία του σεξ, η κανονικοποίηση της διαφοράς βασίζεται στον έλεγχο, την επανοικειοποίηση και τη χρήση αυτών των ροών του φύλου. Σήμερα, τα συνθετικά μόρια της τεστοστερόνης, της οξυτοσίνης, της σεροτονίνης, της κωδεΐνης, της κορτιζόνης, των οιστρογόνων κλπ., είναι φαγώσιμα σωματο-πολιτικά προγράμματα για την παραγωγή υποκειμενικότητας και των αισθημάτων της. Είμαστε τεχνο-βιοπολιτικά εξοπλισμένοι ώστε να πηδιόμαστε, να αναπαραγόμαστε ή να ελέγχουμε τη δυνατότητα της αναπαραγωγής. Ζούμε υπό τον έλεγχο μοριακών τεχνολογιών, ορμονικών ζουρλομανδυών, καταδικασμένοι να επενδύουμε πάντοτε στην εξουσία του φύλου. Ο σκοπός αυτών των φαρμακοπορνογραφικών τεχνολογιών είναι η παραγωγή μιας ζωντανής πολιτικής πρόσθεσης. Συγκεκριμένα, η παραγωγή ενός σώματος υποταγμένου τόσο ώστε να επενδύει ολόκληρη την αφηρημένη δυνατότητά του στην άγρα της παραγωγής ευχαρίστησης η οποία βρίσκεται στην υπηρεσία της παραγωγής κεφαλαίου. Έξω από αυτές τις σωματικές-πολιτικές οικολογίες που ρυθμίζουν το φύλο και τη σεξουαλικότητα δεν υπάρχει άντρας ή γυναίκα, όπως και δεν υπάρχει ετεροφυλοφιλία ή ομοφυλοφιλία.

Duane 11

Αυτό που αποκαλώ έμφυλο προγραμματισμό είναι μια φαρμακοπορνογραφική τεχνολογία η οποία δημιουργεί ένα μοντέλο υποκειμενικότητας που επιτρέπει τα παραγωγικά (ή επιτυχή) της υποκείμενα να σκέφτονται και να δρουν ως ατομικά σώματα. Έτσι, αυτά τα υποκείμενα που παράγουν έμφυλες ταυτότητες αντιλαμβάνονται τον εαυτό τους ως καθορισμένο χώρο και ως ιδιοκτησία, με μια έμφυλη ταυτότητα και μια σταθερή σεξουαλικότητα. Ο προγραμματισμός της κυρίαρχης έμφυλης ταυτότητας ξεκινά από την εξής βάση: ένα άτομο = ένα σώμα = ένα φύλο = μία έμφυλη ταυτότητα = μία σεξουαλικότητα. Υπάρχει μια μεγάλη ποικιλία μοντέλων της εμφυλοποίησης, για τα αποκαλούμενα προγράμματα της έμφυλης ταυτότητας, ανάλογα με την ιστορική στιγμή και το ιστορικό – πολιτισμικό πλαίσιο. Κάποια προγράμματα έχουν χάσει τη δυνατότητά τους να πετυχαίνουν υποκειμενοποίηση (π.χ. τα συστήματα της μητριαρχικής έμφυλης ταυτότητας ή της αρχαίας Ελληνικής παιδοφιλίας) διότι οι πολιτικές οικολογίες που τα ενεργοποίησαν έχουν εκλείψει. Άλλα πάλι βρίσκονται σε πλήρη μετασχηματισμό όπως το παρόν μοντέλο εμφυλοποίησης.

Στο φαρμακοπορνογραφικό καθεστώς, η έμφυλη ταυτότητα θεσμίζεται στα «δίχτυα» της βιοπολιτικής υλοποίησης. Η έμφυλη ταυτότητα, όπως έδειξε τόσο ξεκάθαρα η Judith Butler, παράγεται και εγκαθιδρύεται κοινωνικά κατά τη διάρκεια της [επιτέλεσής] της (performance), σε μια εικόνα σε κίνηση, στους ψηφιακούς κόσμους, στον κυβερνητικό κώδικα. Δεν υπάρχει πλέον αρσενική ή θηλυκή έμφυλη ταυτότητα παρεκτός αν αυτή βρίσκεται απέναντι σε ένα κοινό. Δηλαδή η έμφυλη ταυτότητα είναι μια σωματική – [λογοθετική] (discursive) κατασκευή συλλογικού είδους, η οποία εμφανίζεται μόνο όταν έρχεται αντιμέτωπη με την επιστημονική κοινότητα ή το δίκτυο. Η έμφυλη ταυτότητα είναι δημόσια, είναι η επιστημονική κοινότητα, είναι το ίδιο το δίκτυο.

Duane 12

Οι σύγχρονες κοινωνίες στις οποίες ζούμε είναι τεράστια σεξοπολιτικά εργαστήρια στα οποία παράγεται η έμφυλη ταυτότητα. Το σώμα, το σώμα του καθενός από μας, είναι η πολύτιμη εκείνη περιοχή στην οποία λαμβάνουν χώρα περίπλοκες συναλλαγές εξουσίας. Το σώμα μου = το σώμα του πλήθους. Αυτό που αποκαλούμε φύλο, αλλά και έμφυλη ταυτότητα, [αρρενωπότητα] ή θηλυκότητα και σεξουαλικότητα, είναι τεχνικές του σώματος, βιο-τεχνολογικές προσθήκες που ανήκουν στο σεξοπολιτικό σύστημα του οποίου στόχος είναι η παραγωγή, η αναπαραγωγή και η αποικιακή εξάπλωση της ετερόφυλης ανθρώπινης ζωής στον πλανήτη.[21] Από τον 2ο Π.Π., τα νέα βιοπολιτικά ιδανικά της [αρρενωπότητας] και της θηλυκότητας παράγονται στα εργαστήρια. Αυτά τα ιδανικά της έμφυλης ταυτότητας δεν μπορούν να υπάρξουν σε καθαρή μορφή, υπάρχουν μόνο στα περιορισμένα μας σεξουαλικά τεχνο-οικοσυστήματα. Ως σεξουαλικά υποκείμενα κατοικούμε ένα βιοκαπιταλιστικό θεματικό πάρκο (το οποίο παράγει διασκέδαση, εκπαίδευση, ενθουσιασμό, ελεύθερο χρόνο) περικυκλωμένοι από σκουπίδια στα παρασκήνια. Είμαστε άντρες και γυναίκες του εργαστηρίου. Είμαστε αποτελέσματα ενός τύπου πολιτικού και επιστημονικού βιο-πλατωνισμού. Αλλά είμαστε ζωντανοί: την ίδια στιγμή υλοποιούμε την εξουσία του φαρμακοπορνογραφικού συστήματος και τη δυνατότητά του να αποτύχει.[22]

Είμαστε μοριακά εξοπλισμένοι να παραμείνουμε συνεργοί των κυρίαρχων καταπιεστικών σχηματισμών. Ωστόσο, το σύγχρονο φαρμακοπορνογραφικό σώμα, ακριβώς όπως το σεξουαλικά πειθαρχημένο σώμα του τέλους του 19ου αιώνα, (σε διάσταση με το Φουκό) δεν είναι πειθήνιο.[23] Το σώμα αυτό δεν είναι απλώς ένα αποτέλεσμα των φαρμακοπορνογραφικών συστημάτων ελέγχου, είναι πρώτα και κύρια η υλοποίηση της δυνατότητας της ζωής (puissance de vie), η οποία αποβλέπει στο να μεταφερθεί σε όλα τα σώματα. Με παράδοξο τρόπο, το φαρμακοπορνογραφικό υποκείμενο ενσωματώνει τη δύναμη της παγκόσμιας μεταλλαγής της τεχνο-κουλτούρας.[24]

Duane 13

Το σώμα στην φαρμακοπορνογραφική εποχή δεν είναι παθητικό υλικό αλλά ένα τεχνο-οργανικό διάμεσο, ένα σύστημα τεχνο-ζωής κατατεμαχισμένο και εδαφοποιημένο από διαφορετικά πολιτικά μοντέλα (κειμενικά, υπολογιστικά, βιοχημικά).[25] Δεν υπάρχουν αλληλουχίες μοντέλων τα οποία πρόκειται να ξεπεραστούν ιστορικά από άλλα, δεν υπάρχουν ρήγματα, ριζικές ασυνέχειες, αλλά ασύνδετος συγχρονισμός, εγκάρσιες δράσεις διαφόρων σωματικό-πολιτικών μοντέλων που λειτουργούν σε διάφορες εντάσεις, διάφορους ρυθμούς διείσδυσης και διάφορους βαθμούς αποτελεσματικότητας στην παραγωγή της υποκειμενικότητας.

Θα δώσω μόνο ένα παράδειγμα μιας τέτοιας παράθεσης σωματικών λειτουργιών που ασκούν κάποιο αποτέλεσμα στα σώματα και τη ζωή μας. Πώς εξηγούμε το ότι στην αρχή του 20ού αιώνα, η ρινοπλαστική θεωρείται αισθητική χειρουργική ενώ η κολποπλαστική (χειρουργική κατασκευή κόλπου) και η φαλλοπλαστική (χειρουργική κατασκευή πέους) θεωρούνται εγχειρήσεις αλλαγής φύλου;[26] Θα λέγαμε πως σήμερα, και μέσα στο ίδιο σώμα, η μύτη και τα γεννητικά όργανα γίνονται αντιληπτά μέσα από δυο εντελώς διαφορετικά καθεστώτα εξουσίας. Η μύτη ρυθμίζεται από μια φαρμακοπορνογραφική εξουσία στην οποία ένα όργανο θεωρείται ατομική ιδιοκτησία και αντικείμενο προς αγορά, ενώ τα γεννητικά όργανα είναι ακόμη κλεισμένα σε ένα προ-νεωτερικό και σχεδόν κυριαρχικό καθεστώς εξουσίας που τα θεωρεί ιδιοκτησία του κράτους (και, ως επέκταση του θεοκρατικού αυτού μοντέλου, ιδιοκτησία του Θεού) ένεκα της αρχής ενός υπερβατικού και αμετάλλαχτου νόμου. Αλλά τα θεσπίσματα περί οργάνων στο φαρμακοπορνογραφικό καθεστώς αλλάζουν ταχύτατα καθώς μιλάμε, ούτως ώστε σε κάθε σώμα να λειτουργεί ταυτόχρονα μια μεταβαλλόμενη πολλαπλότητα συστημάτων παραγωγής. Αυτοί που θα επιβιώσουν της παρούσας μετάλλαξης θα δουν το σώμα τους να αλλάζει από σημειωτικό-τεχνικό σύστημα. Με άλλα λόγια δεν θα είναι πια τα σώματα που ήταν.

Σαράντα χρόνια μετά την εφεύρεση των τεχνικών ενδοκρινικού ελέγχου της έμφυλης ταυτότητας (όπως το χάπι), όλα τα σεξουαλικά σώματα υπόκεινται σε μια κοινή φαρμακοπορνογραφική πλατφόρμα. Σήμερα ένας βιολογικός άνδρας παίρνει τεστοστερόνη για να αυξήσει την απόδοσή του στα σπορ. Ένα υποδόριο σκεύασμα από οιστρογόνα και προγεστερόνη, ενεργό για τρία χρόνια, εμφυτεύεται σε ένα έφηβο ως μέθοδος αντισύλληψης. Μια βιολογική γυναίκα που αυτοκαθορίζεται ως άντρας μπορεί να υπογράψει ένα πρωτόκολλο αλλαγής φύλου και να έχει πρόσβαση σε μια ενδοκρινολογική θεραπεία βασισμένη στην τεστοστερόνη που θα τον κάνει να αναπτύξει γενειάδα και μουστάκι, θα αυξήσει τη μυϊκή μάζα και έτσι θα περνά ως άντρας μέσα σε οχτώ μήνες το πολύ. Μια εξηντάχρονη γυναίκα που έχει πάρει μεγάλη δόση οιστρογόνων και προγεστερόνης μέσω των αντισυλληπτικών της για πάνω από είκοσι χρόνια θα αναπτύξει καρκίνο στο στήθος ή νεφρική ανεπάρκεια και θα δεχτεί χημειοθεραπεία παρόμοια με αυτή που δέχτηκαν τα θύματα του Τσερνόμπιλ. Ένα ετερόφυλο ζεύγος θα στραφεί στην in vitro γονιμοποίηση αφού ανακαλύψουν ότι ο άνδρας δεν παράγει ικανή ποσότητα κινητικών σπερματοζωαρίων ώστε να γονιμοποιήσει το ωάριο της συντρόφου του, λόγω υπερκατανάλωσης καπνού και αλκοόλ.

Duane 14

Όλα αυτά δείχνουν πως οι διάφορες σεξουαλικές ταυτότητες, τα διάφορα μοντέλα της σεξουαλικής πράξης και της παραγωγής ευχαρίστησης, οι πολλαπλοί τρόποι έκφρασης της έμφυλης ταυτότητας συνυπάρχουν με ένα «γίγνεσθαι-κοινό» (becoming common)[27] των τεχνολογιών που παράγουν έμφυλη ταυτότητα, φύλο και σεξουαλικότητα.[28]

Αντιστάσεις, Μεταλλάξεις

Όμως, μια διαδικασία αποδόμησης και κατασκευής του φύλου, κάτι που η Judith Butler έχει αποκαλέσει «διαλύοντας το φύλο (undoing gender)», λαμβάνει ήδη χώρα.[29] Η διάλυση αυτών των προγραμμάτων έμφυλης ταυτότητας απαιτεί ένα σύνολο διαδικασιών από-φυσικοποίησης και από-ταυτοποίησης. Αυτές λαμβάνουν χώρα, για παράδειγμα, σε πρακτικές drag-king (σ.τ.μ. – όπου μια γυναίκα ντύνεται άντρας, το αντίθετο του drag queen) ή σε αυτό-πειραματισμούς με ορμόνες, που είναι στην πραγματικότητα παραδείγματα «απεγκατάστασης της έμφυλης ταυτότητας».

Το έτος 2000, εγκαθιδρύοντας, τρόπον τινά, το σωματικό μας μέλλον στη νέα χιλιετηρίδα, ο Σκοτσέζος χειρούργος Robert Smith έγινε το θέμα μιας παγκόσμιας δημόσιας αντιπαράθεσης περί βιοηθικής όταν δέχτηκε την αίτηση κάποιου Gregg Furth, ενός ασθενούς που του ζήτησε να ακρωτηριάσει τα δυο υγιή του πόδια. Υπέφερε από αυτό που είναι πλέον γνωστό ως «Body Integrity Identity Disorder» (BIID), μια ασθένεια που οδηγεί στην αδυναμία αναγνώρισης της πραγματικής και φαντασιακής σωματικής ολοκλήρωσης. Ο Furth αντιλαμβανόταν το δίποδό του σώμα ως αντίθετο σε αυτό που σκεφτόταν ως ιδανική σωματική του εικόνα. Αν και η επιτροπή βιοηθικής απέτρεψε την εγχείριση, ο Smith επιβεβαίωσε ότι είχε ακρωτηριάσει αρκετούς ασθενείς με παρόμοιες παθολογίες «σωματικού δυσμορφισμού» ανάμεσα στο 1993 και το 1997. Για κάποιους, νοσταλγούς του μοντέρνου σώματος, αυτές οι εγχειρίσεις θεωρούνται αποκρουστικά παρεκκλίνουσες. Ποιος όμως θα ρίξει την πρώτη πέτρα στον Furth; Εκείνοι που κάνουν ουρά για λίφτινγκ και λιπαναρροφήσεις, εκείνοι που φοράν βηματοδότη, όσες παίρνουν το χάπι, οι εθισμένοι στο πρόζακ, το Tranquimazin ή την κοκαΐνη, οι σκλάβοι των χαμηλών θερμίδων, εκείνοι που παίρνουν Βιάγκρα, ή εκείνοι που περνούν περί τις οχτώ ώρες τη μέρα συνδεδεμένοι με πληροφορικά – μηντιακά πρόσθετα όπως η τηλεόραση, τα κομπιούτερ, τα ηλεκτρονικά παιχνίδια ή το ίντερνετ; Ο Furth δεν είναι ένας απομονωμένος ψυχοπαθής που θέλει να υπαχθεί, με φαρμακευτικά ελεγχόμενες συνθήκες, σε ένα όργιο χειρουργικής αντίστοιχο του Ο Σχιζοφρενής με το Πριόνι. Αντίθετα, είναι ένας από τους γνωστούς δημιουργούς ενός συνόλου μικρο-πολιτικών κινημάτων που απαιτούν το δικαίωμα του επαναπροσδιορισμού του ζώντος σώματος έξω από την ηγεμονία των κανονιστικών περιορισμών της κοινωνίας περί νομίμως ικανών σωμάτων. Οι πολιτικοί υπερασπιστές του επιλεκτικού ακρωτηριασμού υιοθετούν το σλόγκαν του Mies Van der Rohe, 'less is more' (το λιγότερο είναι περισσότερο) ως τη νέα οικονομία για την ιδανική σωματική αρχιτεκτονική του εγχειρήματός τους. Το εγχείρημα του BIID αντιστέκεται στις προσταγές περί σωματικής κανονικοποίησης και φέρνει με φρικτό τρόπο στην επιφάνεια τον πολιτισμικό νόμο που κατασκευάζεται με βάση το δίπολο αναπηρία/κανονικότητα.

Duane 15

Παράλληλα, ακτιβιστές του λεγόμενου κινήματος crip βάζουν την ιατρική βιομηχανία στο ράφι αρνούμενοι να δεχτούν ηλεκτρονικά πρόσθετα στον κοχλία τους, τα οποία θα τους επέτρεπαν να ακούν. Οι ακτιβιστές του crip, εμπνεόμενοι από την πολιτική παράδοση των κινημάτων των γυναικών, των μαύρων και των ομοφυλόφιλων, υπερασπίζονται το δικαίωμά τους να παραμείνουν στην «κουλτούρα των κουφών». Ισχυρίζονται ότι η πρόσβαση στον ήχο μέσω πρόσθεσης είναι μια κανονιστική επιβολή που τους αναγκάζει να γίνουν μέρος της κυρίαρχης ακουστικής κουλτούρας. Παρόμοια, στο τέλος της δεκαετίας του '80, το κίνημα των τρανς ξεκίνησε κριτικάροντας την επιβεβλημένη χρήση τεχνολογίας στις αλλαγές φύλου, οι οποίες προσπαθούσαν να κανονικοποιήσουν το σώμα των τρανς. Οι βιο-άντρες και οι βιο-γυναίκες (τόσο ομοφυλόφιλοι όσο και ετεροφυλόφιλοι), αλλά και εκείνοι οι τρανς που έχουν πρόσβαση σε χειρουργικές, ενδοκρινολογικές ή νομικές τεχνικές για να παράγουν την ταυτότητά τους, δεν είναι απλές οικονομικές τάξεις με τη μαρξιστική έννοια του όρου, αλλά αυθεντικά φαρμακο-πορνογραφικά εργοστάσια. Τα υποκείμενα αυτά είναι ταυτόχρονα τόσο πρώτης τάξης φαρμακο-πορνογραφικό υλικό, όσο και οι παραγωγοί (σπάνια οι ιδιοκτήτες) και οι καταναλωτές των βιο-κωδίκων του φύλου. Ακτιβιστές όπως οι Kate Bornstein, Pat Califia, Del LaGrace Volcano, Dean Spade, Jacob Hale, Sandy Stone και Moisés Martínez απορρίπτουν την ψυχιατρικοποίηση της τρανσεξουαλικότητας (ως τώρα οριζόμενης ως «δυσφορία του φύλου») και υπερασπίζονται το δικαίωμά τους να ορίζουν το φύλο τους, επανοικειοποιούμενοι ορμονικές και χειρουργικές τεχνικές για να κατασκευάσουν τον εαυτό τους, διαφωνώντας με τους κανόνες του ανδρισμού και της θηλυκότητας. Παράγουν ιδιοκατασκευές του φύλου.

Οι χάκερς χρησιμοποιούν το διαδίκτυο και τα προγράμματα με «copyleft» για να μοιράσουν οριζόντια και δωρεάν τα εργαλεία της πληροφορίας. Επικυρώνουν το γεγονός ότι το κοινωνικό κίνημα στο οποίο είναι μέλη βρίσκεται στη διάθεση του καθενός μέσω του διαδικτύου. Όμως το φαρμακο-πορνογραφικό copyleft κίνημα έχει μια πλατφόρμα τεχνο-ζωής πολύ πιο άμεσα προσπελάσιμη από το διαδίκτυο: αυτή δεν είναι άλλη από το σώμα. Όχι όμως το γυμνό σώμα, ή το σώμα ως αμετάτρεπτη φύση, αλλά το σώμα της τεχνο-ζωής ως βιοπολιτικό αρχείο και πολιτισμικό πρόσθετο. Η μνήμη, η επιθυμία, η ευαισθησία, το δέρμα, το πέος, ο δονητής, το αίμα, το αιδοίο, οι γονάδες, κλπ. είναι τα εργαλεία μιας δυνητικής copyleft επανάστασης του φύλου. Οι copyleft τακτικές του φύλου πρέπει να είναι ανεπαίσθητες αλλά καθοριστικές: το μέλλον του σεξ και του ανοιχτού φύλου του είδους μας κρίνεται από αυτό. Δεν θα 'πρεπε να υπάρχει ούτε ένα όνομα που να μπορεί να πατενταριστεί. Εμείς θα έχουμε την ευθύνη να αφαιρέσουμε τον κώδικα, να ανοίξουμε πολιτικές πρακτικές, να πολλαπλασιάσουμε τις δυνατότητες. Το κίνημα αυτό, που έχει ήδη αρχίσει, θα μπορούσε να λέγεται Postporno, Free Fuckware, Bodypunk, Opengender, Fuckyourfather, PenetratedState, TotalDrugs, PornTerror, Analinflaction, TechnoPriapismo UniversalUnited

Απορρίπτοντας εθελούσια κάποιες πολιτικά περιθωριακές ταυτότητες ή διαλέγοντας το σεξοπολιτικό τους στάτους, αυτά τα κινήματα σωματικού αυτοκαθορισμού δείχνουν ότι το επιθυμητό «κανονικό σώμα» είναι το αποτέλεσμα βίαιων μηχανισμών αναπαράστασης, ελέγχου και πολιτιστικής παραγωγής. Αυτό που μας μαθαίνουν τα κινήματα αυτά είναι ότι το ερώτημα δεν είναι πλέον η επιλογή μεταξύ ενός φυσικού και ενός τεχνικού σώματος. Όχι. Το ερώτημα είναι πλέον αν όντως θέλουμε να είμαστε πειθήνιοι καταναλωτές βιοπολιτικών τεχνικών και συνένοχοι παραγωγοί των σωμάτων μας, ή, εναλλακτικά, αν θέλουμε να συνειδητοποιήσουμε τις τεχνολογικές διαδικασίες οι οποίες μας κατασκευάζουν. Όπως και να έχει, πρέπει με τρόπο συλλογικό να ρισκάρουμε την εφεύρεση νέων τρόπων εγκατάστασης και επανεγκατάστασης της υποκειμενικότητας.

Σημειώσεις

[1. Κάποιες από τις πιο σημαίνουσες αναλύσεις των μεταβολών της βιομηχανικής κοινωνίας και του καπιταλισμού, οι οποίες έχουν σχέση με το έργο μου είναι: Mauricio Lazzarato, 'Le concept de travail immaterial: la grande enterprise', στο Futur Antérieur, n.10 (1992); Antonella Corsani, 'Vers un renouvau de l'économie politique, anciens concepts et innovation théorique', στο Multitudes, n.2 (2000); Antonio Negri και Michael Hardt, Multitudes (Paris: Editions La Decouverte, 2004); Yann Moulier Boutang, Le capitalismo cognitif. La grande transformation (Paris: Ámsterdam, 2007).

[2] Αναφέρομαι εδώ στην έννια του Φουκό της 'somato-pouvoir' και της 'technologie politique du corps'. Δες Michel Foucault, Surveiller et punir (Paris: Gallimard, 1975), σελ.33-36, και Michel Foucault, 'Les rapports de pouvoir passent à l'interieur du corps', La Quinzaine Littéraire, 247 (Ιανουάριος 1977), σελ. 4-6. Επίσης, αντλώ εδώ από τη γνωστή έκφραση του Immanuel Wallerstein στο World-Systems Analysis: An Introduction (Durham, North Carolina: Duke University Press, 2004).

[3] Michel Foucault, Du gouvernement des vivants (Collège de France, 1980) (ανέκδοτο).

[4] Alan Berube, Coming Out Under Fire: The History of Gay Men and Women in World War Two (New York: The Free Press, 1990).

[5] John D'Emilio, Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of a Homosexual Minority in the United States, 1940-1970 (Chicago: Chicago University Press, 1983).

[6] Δες: Beatriz Colomina, Domesticity at War (Cambridge, MA: MIT Press, 2007).

[7] Jennifer Terry, An American Obsession: Science, Medicine, and Homosexuality in Modern Society (Chicago: The University of Chicago Press, 1999), σελ.178-218.

[8] Andrea Tone, Devices and Desires. A History of Contraceptives in America (New York: Hill and Wang, 2001), σελ.203-231.

[9] Tom Carnwath και Ian Smith, Heroin Century (New York: Routledge, 2002), σελ.40-2.

[10] M. E. Clynes και N.S. Kline, 'Cyborgs and Space', στο Astronautics (Σεπτέμβρης, 1960).

[11] Δες: Mike Davis, 'Planet of Slums', New Left Review 26 (Απρίλης-Μάρτης 2004).

[12] Ian Hacking, Representing and Intervening. Introductory Topics in the Philosophy of Natural Science (Cambridge: Cambridge University Press, 1986), και: Bruno Latour και Steve Woolgar, La vie de laboratoire. La construction des faits scientifiques (Paris: La Découverte, 1979).

[13] Δες: Donna Haraway, 'When ManTM is on the Menu', Incorporations, ed. Jonathan Crary and Sanford K Winter (New York: Zone Books, 1992).

[14] Δες την έννοια του Rem Koolhaas's περί 'junkspace' στο 'Junkspace', October, 100, Obsolescence. A special issue (Ιούνης 2002), σελ.175-190.

[15] Michel Foucault, Histoire de la sexualité (Paris: Gallimard, 1976), σελ.136-39.

[16] Για μια οπτική ιστορία της υστερίας δες: Georges Didi-Huberman, Invention of Hysteria: Charcot and the Photographic Iconography of the Salpetriere (Cambridge, MA: MIT Press, 2004)

[17] Gilles Deleuze, 'Post-scriptum sur les sociétés de contrôle', Pourparlers (Paris: Minuit, 1990), σελ.241.

[18] Zygmunt Bauman, Liquid Modernity (Cambridge: Polity Press, 2000).

[19] Donna Haraway, Modest_Witness@Second_Millenium. FemaleMan_Meets_OncoMouse (New York and London: Routledge, 1997).

[20] John Money, Joan Hampson and John Hampson, 'Imprinting and the Establishment of the Gender Role', Archives of Neurology and Psychiatry (1957).

[21] Δες: Marcel Mauss, 'Techniques du corps' [1934], Sociologie et anthropologie (Paris: PUF, 2001).

[22] Για τη σχέση μεταξύ εξουσίας, αποτυχίας και αντίστασης: Judith Butler, Undoing Gender (New York: Routledge, 2004), σελ.15-16.

[23] Αναφέρομαι στην έννοια του Φουκό περί «corps docile» στο: Επιτήρηση και Τιμωρία, πρώτο κεφάλαιο του τρίτου μέρους.

[24] Για μια ανάλυση της Σπινοζικής έννοιας της puissance δες Maurizio Lazaratto, Puissance de l'invention (Paris: Les empecheurs de penser en rond, 2002).

[25] Donna Haraway, Simians, Cyborgs, and Women. The Reinvention of Nature (New York: Routledge, 2000), σελ.162.

[26] Dean Spader, 'Mutilating Gender', The Transgender Studies Reader, επιμ. Susan Stryker και Stephen Whitle (New York: Routledge, 2006), pp.315-32.

[27] Πρόκειται για την έννοια του «γίγνεσθαι-κοινό» (becoming-common, devenir-commun) που χρησιμοποιούν οι Michael Hardt και Toni Negri για να εξηγήσουν τη νέα κοινή συνθήκη της βιοπολιτικής εργασίας. Michael Hardt και Toni Negri, Multitude, σελ.142.

[28] Δες Antonio Negri και Michael Hardt, Multitude: War and democracy in the Age of Empire (New York: Penguin Press, 2005).

[29] Judith Butler, Undoing Gender (New York: Routledge, 2004).

Πηγή: http://spinanelquore.wordpress.com/

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ