Menu
12 / 11 / 2019 - 12:12 am
A Site By Your Side
A+ A A-

stardust 42

Οργανωμένες γυναίκες, οργανωμένη αντίσταση

Οι δίκες στοχοποίησαν επαναστατημένες γυναίκες και ομάδες οι οποίες αποτελούσαν μέρος της γενικευμένης και υψηλής έντασης ταξικής αντίστασης στην οικονομική αναδιάρθρωση, στα χωριά όσο και σε επίπεδο περιφέρειας.

Επιπρόσθετα, διέρρηξαν την ταξική αντίσταση, δημιουργώντας έναν έμφυλο διαχωρισμό. Το κυνήγι μαγισσών ίσως αποτέλεσε, εν μέρει, μια επίθεση της άρχουσας τάξης ως απάντηση στους έντονους ταξικούς αγώνες του προηγούμενου αιώνα και τη συνεπακόλουθη κρίση συσσώρευσης για την ίδια την άρχουσα τάξη.

Οι γυναίκες, φυσικά, συμμετείχαν στις ομάδες και τα δίκτυα μοιράζοντας βότανα, γνώσεις, δεξιότητες, συντροφικότητα, φιλία. Μία από τις κύριες κατηγορίες ήταν εκείνη της συμμετοχής σε οργανωμένη εξέγερση. Και για να είμαστε ακριβείς αυτές οι γυναίκες όντως συμμετείχαν σε τέτοιες εξεγέρσεις. Τα διαβόητα Σαμπάτ (Sabbat) –νυχτερινές συναντήσεις, χοροί ή πανηγύρια– ήταν οι συναθροίσεις και οι γιορτές εκείνων των επαναστατημένων κοινοτήτων. Αντιμετωπίζοντας τη φτώχεια και την καταπίεση, αυτά τα δίκτυα πολιτικοποιήθηκαν και οργανώθηκαν. Για παράδειγμα, οι γυναίκες οι οποίες «γκρέμισαν τους φράκτες και τις αγκαθωτές περιφράξεις» στο Lincolnshire το 1608. Ή εκείνες οι γυναίκες οι οποίες «αποφάσισαν να συγκεντρωθούν μια νύχτα για να ξεριζώσουν φράχτες και να ισοπεδώσουν τα χαντάκια στις παρυφές του δρόμου» το 1608 στο Warwickshire. Ή οι γυναίκες οι οποίες, αφού κατέστρεψαν μια περίφραξη στο York το 1624, «κάπνισαν και ήπιαν αγγλική μπύρα μετά το κατόρθωμά τους».[37] Γυναίκες επίσης ήταν αυτές που υποκίνησαν τις εξεγέρσεις στο Montpellier, στη Γαλλία, το 1645 και στην Cordoba, στην Ισπανία, το 1652. Γυναίκες ήταν αυτές που έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στους Πολέμους των Χωρικών στη Γερμανία στις δεκαετίες 1520 και 1530 και πολλές γυναίκες αποτελούσαν μέλη διαφόρων αιρετικών σεχτών.

[37] Federici, ό.π., σελ 73.

stardust 43

Τα πρακτικά των δικών εμφανίζουν πολλές γυναίκες κατηγορούμενες για ανταρσία εναντίον μελών της τοπικής άρχουσας τάξης, όπως εκείνες που κατηγορήθηκαν για ανταρσία εναντίον του χωροφύλακα του χωριού, ο οποίος προσπαθούσε να πάρει τους γιους τους στο στρατό ή εναντίον του Επόπτη των Φτωχών, ο οποίος υπέβαλλε τα παιδιά τους σε καταναγκαστική εργασία. Η Joan Peachy κατηγορήθηκε για μαγεία το 1582 επειδή παραπονέθηκε πως αυτός που διενεργούσε έρανο για τους φτωχούς, της έδωσε κατώτερης ποιότητας ψωμί. Στη δίκη της Margaret Harkett το 1585 αναφέρθηκε ότι:

«Ο υπηρέτης του William Goodwin αρνήθηκε τη μαγιά της και κατόπιν αυτού η μπύρα του ξεράθηκε. Ένας επιστάτης του αγροκτήματος την έπιασε να μαζεύει ξύλα στη γη του αφέντη του και την ξυλοκόπησε. Ο επιστάτης τρελάθηκε... Ένας ευγενής είπε στον υπηρέτη του να αρνηθεί το βουτυρόγαλά της. Κατόπιν τούτου, δεν μπορούσαν να κάνουν βούτυρο».[38]

[38] Thomas, ό.π. σελ. 556.

Άλλες γυναίκες κατηγορήθηκαν για επιθέσεις ενάντια στους τοπικούς τυράννους, τις Περιφράξεις και την καταπάτηση του δικαιώματος στη μετακίνηση. Οι πραγματικές ομάδες μαγισσών δεν ήταν αιρετικές προσκυνήτριες του Διαβόλου αλλά μυστικές ομάδες αντιφρονουσών γυναικών (ή μεικτές ομάδες) – δυσαρεστημένων, οργισμένων και αποστερημένων του δικαιώματος ψήφου.

Η Εξουσία ήταν τρομοκρατημένη με τις αυτοοργανωμένες ομάδες και τα αυτοοργανωμένα δίκτυα. Το 1920 ο Montague Summers, μεταφραστής του Malleus Malefi carum, έγραφε:

«Οι μάγισσες ήταν ένα εκτεταμένο πολιτικό κίνημα, μια
οργανωμένη ένωση, αναρχική και αντικοινωνική, μια παγκόσμια
συνωμοσία κατά των πολιτισμών.»[39]

[39] Rosalind Miles, The Women’s History of the World, Paladin, 1989.

Εκείνη την εποχή –ακριβώς όπως και σήμερα- οι κυνηγοί μαγισσών ήταν, στην ουσία, οι πραγματικοί αρχιτέκτονες των οργανωμένων αντικοινωνικών τρομο-συνωμοσιών: «μια καλά υπολογισμένη από την άρχουσα τάξη εκστρατεία κατατρομοκράτησης, η οποία οργανώθηκε, χρηματοδοτήθηκε και εκτελέστηκε από την Εκκλησία και το κράτος».[40]

[40] Ehrenreich and English, ό.π.

stardust 41

Η περίοδος πριν το απόγειο των δικών των μαγισσών ήταν πολιτικά εκρηκτική σε όλη την Ευρώπη. Η γέννηση της νέας τάξης πραγμάτων ήταν, όπως πάντα, μια αιματοβαμμένη διαδικασία: Οι Πόλεμοι των Χωρικών στη Γερμανία, η άνοδος και εξόντωση των αιρετικών σεχτών ή των ριζοσπαστικών χριστιανικών ομάδων, οι μάχες ενάντια στις Περιφράξεις στην Αγγλία, η εξέγερση των Croquants ενάντια στο φόρο της δεκάτης, τους φόρους γενικότερα και την τιμή του ψωμιού στη Γαλλία. Σ’ όλους αυτούς τους αγώνες οι γυναίκες έπαιξαν κεντρικό ρόλο. Αποτελούσαν ζωτικό κομμάτι των κοινοτήτων που δέχονταν επίθεση καθώς και ζωτικό κομμάτι του αγώνα ενάντια στις επιθέσεις αυτές. Οι δίκες αποτέλεσαν «έναν ταξικό πόλεμο με άλλα μέσα. Δεν μπορούμε να παραβλέψουμε το γεγονός ότι ο φόβος για νέες εξεγέρσεις συνδεόταν με την εμμονή των δημοσίων κατηγόρων κατά των Σαμπάτ των μαγισσών».[41]

Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου, κάθε αγροτική σύναξη, γιορτή ή χορός χαρακτηριζόταν από την Εξουσία ως ένα υποκρυπτόμενο Σαμπάτ. Το κυνήγι μαγισσών εξόντωσε τις γυναίκες εκείνες που κρατούσαν ζωντανή στη μνήμη τους τους Πολέμους των Χωρικών, τους αγώνες για την υπεράσπιση των Κοινών, τις γυναίκες που θυμόντουσαν τις συγκρούσεις και τις επιδρομές εναντίον της αύξησης της τιμής του ψωμιού, γυναίκες οι οποίες θα συνέχιζαν την αντίσταση, αν επιβίωναν. Καθώς οι δίκες συνεχίζονταν, οι κοινότητες αποστερήθηκαν αυτές τις δυνατές, ανεξάρτητες, ριζοσπαστικοποιημένες αντάρτισσες, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν παράδειγμα προς μίμηση και να οδηγήσουν στην αντεπίθεση.

[41] Federici, ό.π., σελ. 165.

Σύμφωνα με τη Silvia Federici:

«Αυτό που δεν έχει αναγνωριστεί είναι ότι το κυνήγι μαγισσών αποτέλεσε ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα στην ανάπτυξη της καπιταλιστικής κοινωνίας και τη συγκρότηση του σύγχρονου προλεταριάτου. Διότι η εξαπόλυση μιας εκστρατείας κατατρομοκράτησης των γυναικών, ασύγκριτης με κάθε άλλο διωγμό, αποδυνάμωσε την αντίσταση του αγροτικού κόσμου της Ευρώπης στην επίθεση που εξαπέλυσε εναντίον του το Κράτος και οι μεγαλοαστοί... Το κυνήγι μαγισσών βάθυνε το διαχωρισμό μεταξύ γυναικών και αντρών, διδάσκοντας τους άνδρες να φοβούνται τη δύναμη των γυναικών και κατέστρεψε ένα ολόκληρο σύμπαν πρακτικών, πεποιθήσεων και κοινωνικών υποκειμένων, των οποίων η ύπαρξη ήταν ασύμβατη με την εργασιακή πειθαρχία στον καπιταλισμό...».[42]

[42] Federici, ό.π., σελ. 165.

Οι δίκες των μαγισσών προσπάθησαν να διασπάσουν την τάξη μέσα σε έμφυλα όρια, μεταδίδοντας το φόβο και την έλλειψη εμπιστοσύνης:

«Τα χρόνια της προπαγάνδας και του τρόμου έσπειραν ανάμεσα στους άντρες τους σπόρους μιας βαθιάς ψυχολογικής αποξένωσης από τις γυναίκες, η οποία έσπασε την ταξική αλληλεγγύη και υπονόμευσε και τη δική τους συλλογική δύναμη... ακριβώς όπως σήμερα, η άρχουσα τάξη καταστέλλοντας τις γυναίκες, κατέστειλε πολύ πιο αποτελεσματικά ολόκληρο το προλεταριάτο... Αν αναλογιστούμε το ιστορικό πλαίσιο στο οποίο έλαβε χώρα το κυνήγι μαγισσών, το φύλο και την τάξη των κατηγορουμένων και τα αποτελέσματα των διώξεων, μπορούμε να συμπεράνουμε ότι το κυνήγι μαγισσών στην Ευρώπη ήταν μια επίθεση στην αντίσταση των γυναικών πάνω στην εξάπλωση των καπιταλιστικών σχέσεων και στη δύναμη που είχαν κερδίσει αυτές μέσω της σεξουαλικότητάς τους, του ελέγχου που ασκούσαν στην αναπαραγωγή και της ικανότητάς τους να θεραπεύουν» [43]

[43] Federici, ό.π., σελ. 170.

stardust 40

Συμπέρασμα

Οι δίκες των μαγισσών κατέστησαν δυνατή την επιβολή του έμφυλου καταμερισμού της εργασίας, την περίφραξη της γης, την αποξένωση από τα σώματά μας και ιδιαίτερα από τα αναπαραγωγικά σώματά μας. Κατέστησαν δυνατή την επιβολή μιας νόρμας για τις γυναίκες, αυτής του υποτιθέμενου ασθενούς φύλου, και τον αποκλεισμό των γυναικών από τις κοινωνικές, οικονομικές, πολιτισμικές και πολιτικές σφαίρες επιρροής. Εισήγαγαν τους έμφυλους διαχωρισμούς στο εσωτερικό της εργατικής και αγροτικής τάξης και με αυτό τον τρόπο συνετέλεσαν στη συντριβή της ταξικής αντίστασης στον αναδυόμενο καπιταλισμό.

Η τακτική της δαιμονοποίησης των γυναικών, ενισχυμένη από την έμφυλη βία, χρησιμοποιήθηκε ανά τους αιώνες σε όλο τον πλανήτη. Χρησιμοποιήθηκε για να διαλύσει κοινότητες ή να κάμψει αντιστάσεις απέναντι στην εκμετάλλευση και να καλλιεργήσει διαχωρισμούς εντός της τάξης (έμφυλες διαιρέσεις και διαχωρισμούς μεταξύ κομματιών της τάξης). Η δαιμονοποίηση των «νέγρων» κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσης της αποικιοκρατίας εκπλήρωσε έναν παρόμοιο σκοπό. Τα στερεότυπα συγκροτούνται και ενισχύονται από τον τρόμο της βίας, με σκοπό να καταστήσουν δυνατή την ιδιοποίηση της γης, των φυσικών πόρων, των σωμάτων, του χρόνου. Ο επακόλουθος βαθιά εδραιωμένος σεξισμός και ρατσισμός παραμένει στη συνείδησή μας και συνεχίζει να δικαιολογεί τη διαρκή εκμετάλλευση και καταπίεση. Ο κοινωνικός, οικονομικός και πολιτικός αποκλεισμός που επιβλήθηκε σε εκείνες τις ιστορικές περιόδους, αντηχεί και στο παρόν.

Η ιστορία που αφηγείται η παρούσα έκδοση είναι αυτή της εμπειρίας της Ευρώπης του 16ου αιώνα. Αλλά η ίδια ιστορία και γράφτηκε την εποχή της αποικιοκρατίας στη Βόρεια και Νότια Αμερική και στην Αφρική και εξακολουθεί να γράφεται και σήμερα. Έμφυλα στερεότυπα και έμφυλη βία πηγαίνουν ακόμα και σήμερα χέρι-χέρι σε όλο τον πλανήτη, με τις δολοφονίες γυναικών να πραγματοποιούνται με «ιλιγγιώδη ρυθμό».[44] Κι αν νοιώθουμε κάποια έκπληξη για τη συνέργεια των άλλων μελών της κοινότητας κατά τη διάρκεια των δικών του 16ου και 17ου αιώνα, θα έπρεπε να αναρωτηθούμε για τη συνέργεια της σημερινής κοινωνίας στους θανάτους που προκαλούνται από τους πολέμους, τον καπιταλισμό και την πατριαρχία –σε καθημερινό επίπεδο, όπως στις δολοφονίες που αποτελούν κομμάτι της ενδοοικογενειακής βίας, τους θανάτους εξαιτίας της φτώχειας σε όλο τον κόσμο (και στο κατώφλι μας) ή τις ρατσιστικές δολοφονίες (συμπεριλαμβανομένων και αυτών που γίνονται από την αστυνομία).

[44] H Lebohang Letsie μιλάει για τις ενδοοικογενειακές δολοφονίες στην Μποτσουάνα το 2006. Για παραπάνω πληροφορίες σχετικά με το κυνήγι μαγισσών στις αποικίες, βλ. Federici, ό.π.

stardust 44

Johannes Praetorius, Λειψία 1669.

Πρέπει να φέρουμε αυτό το ζήτημα στην επιφάνεια, ώστε να καταλάβουμε πού βρισκόμαστε σήμερα, να κατανοήσουμε τις έμφυλες απαρχές του καπιταλισμού και τις καπιταλιστικές ρίζες της σημερινής μορφής της πατριαρχίας. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε αυτή τη γνώση, για να ενισχύσουμε τον αγώνα μας ενάντια στη συνεχιζόμενη καταπίεση και για να τιμήσουμε εκείνες τις γυναίκες που παραμένουν δυνατές και περνούν στην αντεπίθεση. Στο παρελθόν, το παρόν και το μέλλον.

stardust 45

Άλμπερχτ Ντύρερ, 1497, “Οι τέσσερις μάγισσες”.

Προτεινόμενη βιβλοιογραφία

Ehrenreich Barbara and Deirdre English, Witches, Midwives and Nurses: A History of Women Healers, Consortium Book Sales and Dist, 1973.

Federici Silvia, Caliban and the Witch: Women, the Body and Primitive Accumulation, Autonomedia, 2004.

Mies Maria, Patriarchy and Accumulation on a World Scale: Women in the Global Division of Labour, Zed Books, 1986.

Miles Rosalind, The Women’s History of the World, Paladin, 1989.

Thomas Keith, Religion and the Decline of Magic, Penguin, 1971.

Τις Ευχαριστίες μας σε M και C, x.

Χρονολόγιο

1347-1352. Η πανδημία βουβωνικής πανώλης αφανίζει το ένα τρίτο του πληθυσμού της Ευρώπης –25 εκατομμύρια ανθρώπους.

1381. Ο Τρίτος Κεφαλικός Φόρος και η Αγροτική Εξέγερση: Ο Wat Tyler διαδηλώνει στο Λονδίνο, διαμαρτυρόμενος για τον Κεφαλικό Φόρο.

1387. Εκδίδεται το Canterbury Tales του Chaucer, το οποίο και περιέχει την πρώτη περιγραφή ενός ιατρού παθολόγου.

1401. Τίθεται σε εφαρμογή το Statute of Heresy: οι αιρετικές/οί έπρεπε να φυλακίζονται ή να καίγονται ζωντανές/οί .

1429. Η Ιωάννα της Λωραίνης οδηγεί τους Γάλλους σε νίκη κατά των Άγγλων, κατά τον Εκατονταετή Πόλεμο.

1434. Η εξόντωση των Ταμποριτών.

1440. Η τεχνολογία της τυπογραφίας εξελίσσεται.

1463. Αρχίζουν οι έλεγχοι στα εισαγόμενα προϊόντα. Μάλλινα υφάσματα, μετάξι και κεντήματα, δέρματα και προϊόντα από μέταλλο, υπόκεινται σε έλεγχο.

1477. Κατασκευάζεται τυπογραφικό πιεστήριο στον περίβολο του Αββαείου του Westminster.

1484. Εκδίδεται το Malleus Malefi carum.

1492. Ύστερα από σχεδόν 800 χρόνια ακμάζουσας πολυπολιτισμικής συμβίωσης, οι Εβραίοι και οι Μουσουλμάνοι εκδιώκονται από τη Νότια Ισπανία.

1492. Ο Χριστόφορος Κολόμβος φτάνει στην Καραϊβική και το 1498 στη Νότια Αμερική.

1500-1660. Το Λονδίνο παρουσιάζει πληθυσμιακή αύξηση 400% και φτάνει τους 200.000 κατοίκους.

1500-1525. Οι Πόλεμοι των Χωρικών στη Γερμανία.

1500-1550. Η Επανάσταση των Τιμών ρίχνει τους πραγματικούς μισθούς κατά 60%.

1502. Εφευρίσκεται το ρολόι τσέπης.

1517. Η Λουθηρανική Μεταρρύθμιση στη Γερμανία.

1520-1550. Δραματική αύξηση των ενοικίων στην Αγγλία.

1529. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία επεκτείνεται μέχρι τη Βιέννη.

1531-1534. Οι Αναβαπτιστές καταλαμβάνουν το Münster και το μετονομάζουν σε Νέα Ιερουσαλήμ.

1532. Η μαγεία τιμωρείται με θάνατο στην Αγγλία.

1532. Η μαγεία αποτελεί ποινικό αδίκημα και τιμωρείται με κάψιμο στην πυρά σε όλη την επικράτεια της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (συμπεριλαμβανομένης και της Γερμανίας) βάσει του νόμου του Καρόλου Ε’, Constitutio Criminalis Carolina.

1534. Ο βασιλιάς γίνεται επικεφαλής της Εκκλησίας της Αγγλίας.

1549. Αγροτικές εξεγέρσεις εξαπλώνονται σε ολόκληρη την Αγγλία.

1552. Οι ενορίες στην Αγγλία αρχίζουν να καταγράφουν όσες και όσους συγκαταλέγονται στους «φτωχούς».

1556-1560. Έξαρση επιδημίας πανώλης στην Αγγλία.

1564. Γεννιέται ο θεατρικός συγγραφέας και ποιητής William Shakespeare.

1568. Ανεξαρτησία της Ολλανδίας από την Ισπανία.

1572. Ο Αύγουστος Α’ της Σαξονίας επιβάλλει τη θανατική ποινή στην πυρά για κάθε είδους μαγεία, συμπεριλαμβανομένης και της χαρτομαντείας.

1572. Πρώτος τοπικός φόρος για την ίδρυση φιλόπτωχου ταμείου.

1588. Ήττα της Ισπανικής Αρμάδας από τον Σερ Francis Drake.

1589. Εφεύρεση της πλεκτομηχανής (μηχανικού αργαλειού).

1601. Εισάγονται οι Νόμοι κατά της Φτώχειας. Προβλεπόταν μέριμνα για τους φτωχούς, αλλά οι ίδιοι ήταν υποχρεωμένοι να δουλεύουν, συμπεριλαμβανομένων και των παιδιών.

1602. Ιδρύεται η Ολλανδική Εταιρία Ανατολικών Ινδιών από μεγαλέμπορους του Antwerp, μια νέα μορφή αποικιακής επέκτασης, βασισμένη στην απόδοση των κερδών με τη μορφή μερισμάτων στους μετόχους της εταιρείας (και όχι πλέον στις βασιλικές οικογένειες).

1604. Επίσημη ανακάλυψη της κυκλοφορίας του αίματος.

1604. Η μαγεία τιμωρείται με θάνατο στην Αγγλία, ακόμη και αν δεν έχει προκληθεί ζημία.

1605. Ο Bacon εκδίδει το The Advancement of Learning.

1609. Εφεύρεση του ιατρικού μικροσκοπίου.

1618-1648. Η Ευρώπη συγκλονίζεται από τον Τριακονταετή Πόλεμο.

1620. Οι πρώτοι άποικοι σαλπάρουν για την Αμερική με το Mayflower.

1630-1750. Το 40% του αγροτικού πληθυσμού στην Αγγλία εγκαταλείπει την ύπαιθρο, για να εγκατασταθεί στην πόλη.

1642-1651. Η Αγγλική Επανάσταση.

1649. Οι Diggers καταλαμβάνουν το St. George’s Hill.

1653-1660. Συντάσσεται «το Όργανο της Κυβερνήσεως», ο Oliver Cromwell αναγορεύεται Λόρδος Προστάτης, εγκαθιδρύεται το Προτεκτοράτο.

1662. Τίθεται σε ισχύ στην Αγγλία το Poor Relief Act (η Πράξη για την Ανακούφιση των Φτωχών).

1680. Εφεύρεση του πρώτου ρολογιού με λεπτοδείκτες.

1683. Ανακάλυψη των βακτηριδίων.

1723. Ψηφίζεται το Workhouse Test Act.

1736. Στην Αγγλία καταργείται η θανατική ποινή για τη μαγεία.

1749. Γίνεται η τελευταία δίκη για μαγεία στο Würzburg, στη Γερμανία.

1783. Λαμβάνει χώρα στο προτεσταντικό καντόνι στο Glarus (στην Ελβετία) η τελευταία νόμιμη εκτέλεση μαγισσών στην Ελβετία.

Το να κατανοήσουμε τις δίκες των μαγισσών του 16ου και 17ου αιώνα αποτελεί ζωτικό κομμάτι του να κατανοήσουμε την ανάδυση του καπιταλισμού, το θεσμό της οικογένειας, τους γυναικείους ρόλους και τη σχέση μας με τα σώματά μας. Η βαθύτερη σημασία και ο μεγάλος αντίκτυπός τους συχνά αγνοείται ακόμα και στις ριζοσπαστικές αναγνώσεις της ιστορίας. Αυτή η σύντομη γενική επισκόπηση εστιάζει στις οικονομικές, κοινωνικές και ιδεολογικές αιτίες και συνέπειες της σφαγής των γυναικών, που έλαβε χώρα κατά τη διάρκεια της ανάδυσης του καπιταλισμού.

Πηγή: https://mwvkafeneio.squat.gr/

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ