Menu
19 / 11 / 2019 - 09:17 am
A Site By Your Side
A+ A A-

patino new

[απόσπασμα από άρθρο της Anne Fausto-Sterling που δημοσιεύτηκε μεταφρασμένο στο περιοδικό Σύγχρονα Θέματα, τεύχος 85, Ιούλιος 2004, σ.31-33, με τίτλο «Αντιμαχόμενοι δυϊσμοί: άνδρας ή γυναίκα;»]

Πάνω στη βιασύνη και την έξαψη που είχε φεύγοντας για τους Ολυμπιακούς του 1988, η Maria Patino, η κορυφαία γυναίκα εμποδίστρια της Ισπανίας, ξέχασε το απαιτούμενο ιατρικό πιστοποιητικό που δήλωνε, για τους υπεύθυνους των Ολυμπιακών, κάτι που ήταν παραπάνω από προφανές για όποιον την έβλεπε: ότι ήταν γυναίκα. Όμως η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή (ΔΟΕ) είχε προβλέψει το ενδεχόμενο κάποιες αθλήτριες να ξεχάσουν το πιστοποιητικό θηλυκότητάς τους. Η Patino έπρεπε απλώς να αποτανθεί στο «κεντρικό γραφείου ελέγχου θηλυκότητας»[1], να της αφαιρέσουν μερικά κύτταρα από το μάγουλό της και όλα θα ήταν εντάξει – έτσι νόμιζε, τουλάχιστον.

Λίγες ώρες μετά το ξύσιμο του μάγουλου δέχτηκε ένα τηλεφώνημα. Υπήρχε κάποιο πρόβλημα. Πήγε για μια δεύτερη εξέταση, αλλά οι γιατροί δεν έβγαζαν λέξη. Αργότερα, όταν μετέβη στο Ολυμπιακό στάδιο για να ξεκινήσει τον πρώτο της αγώνα, οι υπεύθυνοι του στίβου, της ανακοίνωσαν τα δυσάρεστα νέα: οι εξετάσεις φύλου ήταν αρνητικές. Μπορεί να έμοιαζε γυναίκα, να είχε τη δύναμη γυναίκας, και να μην είχε ποτέ λόγο να υποπτευθεί ότι δεν ήταν γυναίκα, αλλά οι εξετάσεις έδειξαν ότι τα κύτταρα της Patino περιείχαν ένα χρωμόσωμα Υ και ότι τα χείλη της έφεραν μέσα τους, όρχεις. Επιπλέον, δεν είχε ούτε ωοθήκες ούτε μήτρα. Σύμφωνα με τον ορισμό της ΔΟΕ, η Patino δεν ήταν γυναίκα. Δεν της επετράπη να διαγωνιστεί με την Ολυμπιακή ομάδα της Ισπανίας.

Οι Ισπανοί αθλητικοί παράγοντες είπαν στην Patino να προφασιστεί τραυματισμό και να αποσυρθεί χωρίς να δοθεί δημοσιότητα στα δυσάρεστα νέα. Όταν αρνήθηκε, ο Ευρωπαϊκός τύπος πληροφορήθηκε τα καθέκαστα, και το μυστικό κοινοποιήθηκε. Σε διάστημα λίγων μηνών αφότου γύρισε στην Ισπανία, η ζωή της Patino διαλύθηκε. Οι Ισπανοί επίσημοι της αφαίρεσαν τους τίτλους που είχε αποκτήσει και της απαγόρευσαν να συνεχίσει να αγωνίζεται. Ο φίλος της την εγκατέλειψε. Την έδιωξαν από την κατοικία της στην εθνική αθλητική εστία, η υποτροφία της διακόπηκε και από τη μια στιγμή στην άλλη, χρειάστηκε να βγει στη βιοπάλη. Ο ισπανικός τύπος «ξεσάλωσε» εις βάρος της. Όπως είπε αργότερα, «Σβήστηκα από τον χάρτη, σα να μην είχα υπάρξει ποτέ. Έδωσα δώδεκα χρόνια από τη ζωή μου στον αθλητισμό».

[...] Της εξήγησαν ότι είχε γεννηθεί με κάτι που λεγόταν ανδρογόνος αναισθησία. Τούτο σήμαινε ότι, αν και είχε ένα χρωμόσωμα Υ και οι όρχεις της παρήγαν άφθονη τεστοστερόνη, τα κύτταρά της δεν μπορούσαν να ανιχνεύσουν αυτή την αρρενοποιητική ορμόνη. Ως αποτέλεσμα το σώμα της δεν ανέπτυξε ποτέ ανδρικά χαρακτηριστικά. [...] Παρά το χρωμόσωμα Υ και τους όρχεις, μεγάλωσε ως γυναίκα και ανέπτυξε γυναικεία μορφή.

Η Patino αποφάσισε να πολεμήσει την απόφαση της ΔΟΕ. [...] Είχε και τη συμπαράσταση της Alison Carlson, πρώην τενίστριας του Πανεπιστημίου Stanford και βιολόγου, και μαζί ξεκίνησαν έναν αγώνα. [...] Μετά από δυόμισυ χρόνια, η Διεθνής Ομοσπονδία Ερασιτεχνικού Αθλητισμού (IAAF) την έκανε εκ νέου δεκτή και ως το 1992 η Patino είχε γίνει ξανά μέλος της Ισπανικής Ολυμπιακής Ομάδας, ως η πρώτη γυναίκα που αμφισβήτησε τις εξετάσεις φύλου για γυναίκες αθλήτριες. Ωστόσο η ΔΟΕ παρέμενε αμετακίνητη στις θέσεις της: ακόμη κι αν το κριτήριο του χρωμοσώματος Υ δεν ήταν η πλέον επιστημονική προσέγγιση στην εξέταση φύλου, οι εξετάσεις πρέπει να γίνονται.

[...] Αλλά ποιος είναι ο λόγος της τόσο μεγάλης έγνοιας της ΔΟΕ για τις εξετάσεις φύλου; Εν μέρει, οι κανόνες της ΔΟΕ αντανακλούν ψυχροπολεμικές πολιτικές αγωνίες: κατά τη διάρκεια των Ολυμπιακών του 1968, για παράδειγμα, η ΔΟΕ θέσπισε τις «επιστημονικές» εξετάσεις φύλου αντιδρώντας σε φήμες ότι ορισμένοι Ανατολικο-Ευρωπαίοι διαγωνιζόμενοι θα προσπαθούσαν να δρέψουν δάφνες και δόξα για την υπόθεση του Κομμουνισμού, με απάτη. [...] Αν και η ΔΟΕ ως το 1968 δεν είχε απαιτήσει τη χρήση της σύγχρονης μεθόδου ανίχνευσης χρωμοσώματος για την εξυπηρέτηση συμφερόντων της εξωτερικής πολιτικής, από πολύ νωρίτερα έλεγχε στενά το βιολογικό φύλο των διαγωνιζόμενων στους Ολυμπιακούς, σε μια προσπάθεια να κατευνάσει τους φόβους όσων πίστευαν ότι η συμμετοχή των γυναικών στον αθλητισμό απειλούσε να τις μεταμορφώσει σε άνδρες. [...] Στο πλαίσιο της πολιτικής του κοινωνικού φύλου, η αστυνόμευση του βιολογικού φύλου ήταν μια απολύτως εύλογη πολιτική.

ΒΙΟΛΟΓΙΚΟ Ή ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΦΥΛΟ;

Μέχρι το 1968, ζητούσαν συχνά από τις αθλήτριες των Ολυμπιακών να παρελάσουν γυμνές ενώπιον μιας επιτροπής εξεταστών. Στήθη και αιδοίο ήταν υπεραρκετά για την πιστοποίηση της θηλυκότητας. Πολλές γυναίκες, όμως, διαμαρτύρονταν ότι η διαδικασία αυτή ήταν εξευτελιστική. Εν μέρει λόγω της αύξησης των σχετικών διαμαρτυριών, η ΔΟΕ αποφάσισε να χρησιμοποιήσει τις σύγχρονες "επιστημονικές" εξετάσεις χρωμοσώματος. Το πρόβλημα, όμως, είναι ότι οι εξετάσεις αυτές και η πιο προηγμένη επιστημονικά μέθοδος της πολυμερούς αλυσιδωτής αντίδρασης που χρησιμοποιεί σήμερα η ΔΟΕ και η οποία ανιχνεύει μικρά τμήματα του DNA που συνδέονται με την ανάπτυξη όρχεων, δεν μπορούν να πετύχουν αυτό που επιδιώκει η ΔΟΕ. Το βιολογικό φύλο κάθε σώματος είναι πολυσύνθετο. Η διάζευξη είτε/είτε δεν ισχύει εδώ. Αντιθέτως, έχουμε να κάνουμε με αποχρώσεις διαφορών... Το να βάζουμε σε κάποιον την ταμπέλα του άνδρα ή της γυναίκας αποτελεί μια κοινωνική απόφαση. [...] Επίσης, οι αντιλήψεις μας για το κοινωνικό φύλο επηρεάζουν εξ αρχής το είδος της γνώσης που παράγουν οι επιστήμονες για το φύλο.

Τα σώματά μας είναι τόσο πολυσύνθετα που δεν μπορούν να δώσουν ξεκάθαρες απαντήσεις σε θέματα σεξουαλικής διαφοράς. Όσο περισσότερο αναζητούμε μια απλή φυσική βάση για το «φύλο», τόσο σαφέστερο γίνεται ότι το «φύλο» δεν είναι μια απλή φυσική κατηγορία. Οι ιδέες μας για το κοινωνικό φύλο συγκαθορίζουν εξ αρχής ποια σωματικά σημεία και ποιες λειτουργίες χαρακτηρίζουμε ως ανδρικά ή γυναικεία. Ας δούμε το πρόβλημα που αντιμετωπίζει η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή. Τα μέλη της επιτροπής θέλουν να καθορίσουν με σαφήνεια ποιος είναι άνδρας και ποιος γυναίκα. [...] Θα μπορούσε η ΔΟΕ να χρησιμοποιήσει τη μυϊκή δύναμη ως ένα κριτήριο για το φύλο; Σε ορισμένες περιπτώσεις. Αλλά οι σωματικές δυνάμεις ανδρών και γυναικών, ειδικά όταν έχουμε να κάνουμε με πολύ γυμνασμένους αθλητές, συγκλίνουν. (Αρκεί να θυμηθούμε ότι τρεις γυναίκες νίκησαν τον Hermann Ratjen στο άλμα εις ύψος). Και μολονότι η Maria Patino συμφωνεί με έναν εύλογο ορισμό της θηλυκότητας βάσει της εμφάνισης και της δύναμης, είχε επίσης όρχεις και ένα χρωμόσωμα Υ. Γιατί, όμως, θα έπρεπε αυτά να είναι καθοριστικοί παράγοντες;

Μπορεί η ΔΟΕ να χρησιμοποιεί εξετάσεις χρωμοσώματος ή DNA ή την επιθεώρηση του στήθους και των γεννητικών οργάνων για να πιστοποιήσει το φύλο των διαγωνιζόμενων, αλλά οι γιατροί χρησιμοποιούν διαφορετικά κριτήρια όταν αμφιβάλλουν για το φύλο ενός παιδιού. Εστιάζουν κυρίως στις αναπαραγωγικές λειτουργίες (όταν πρόκειται πιθανόν για κορίτσι) ή στο μέγεθος του πέους (στην περίπτωση ενός υποψήφιου αγοριού). Αν ένα παιδί γεννηθεί με δύο χρωμοσώματα Χ, σάλπιγγες, ωοθήκες και μήτρα από μέσα, αλλά με πέος και όσχεο απ' έξω, πρόκειται για αγόρι ή κορίτσι; Οι περισσότεροι γιατροί, παρά το πέος, το χαρακτηρίζουν κορίτσι λόγω της δυνατότητάς του να τεκνοποιήσει και παρεμβαίνουν χειρουργικά και με ορμονική θεραπεία για να υλοποιήσουν την απόφασή τους. Η επιλογή των κριτηρίων που χρησιμοποιούνται για τον καθορισμό του φύλου και η ίδια αυτή η επιλογή να γίνει καθορισμός του φύλου, αποτελούν κοινωνικές αποφάσεις για τις οποίες οι επιστήμονες δεν μπορούν να μας καθοδηγήσουν με απόλυτο τρόπο.

Σημείωση

[1] Hanley, D.F. (1983) "Drug and Sex Testing: Regulations for International Competition", Clinics in Sport Medicine 2, σ. 13-17

Επιμέλεια: Α.Κ.

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ