Menu
20 / 11 / 2019 - 11:40 pm
A Site By Your Side
A+ A A-

galeano 1

Εντουάρντο Γκαλεάνο – Το βιβλίο των εναγκαλισμών
Πίτερ Γκρίναγουεϊ Ο μάγειρας, ο κλέφτης, η γυναίκα του και ο εραστής της

Δεν μας χαρίζει γέλιο ο έρωτας, γράφει ο Εντουάρντο Γκαλεάνο στο Βιβλίο των Εναγκαλισμών [εκδ. Κέδρος, 1989, μτφ. Μελίνα Παναγιωτίδου, σ. 95]· μας αποσπά βογκητά και στεναγμούς, φωνές πόνους, ακόμη κι αν είναι πόνος χαρούμενος, και, αν το καλοσκεφτεί κανείς, δεν υπάρχει τίποτα το παράξενο, γιατί η γέννηση είναι χαρά που πονάει. Μικρό θάνατο, λοιπόν, μας θυμίζει ο ουρουγουανός συγγραφέας, δοκιμιογράφος και δημοσιογράφος, αποκαλούν στη Γαλλία την κορύφωση του αγκαλιάσματος, που μας ενώνει θραύοντάς μας και μας σμίγει χάνοντάς μας και μάς αρχίζει τελειώνοντάς μας. Κάθε φορά που διαβάζω ανάλογες αφηγηματικές συνόψεις ερωτικών εναγκαλισμών, σαρκικών ή αφηρημένων, εφαρμόζω ένα από τα δεκάδες μνημονικά μου παίγνια: προσπαθώ να εντοπίσω μια κινηματογραφική σκηνή που –έστω, κάπως– ζευγαρώνει με την εκάστοτε ανεικονική γραφή. Ποιος εναγκαλισμός άραγε θα πλησίαζε τον θάνατο; Αφήνοντας στην άκρη διάφορες ποιητικές υπερβολές ρομαντικού ή πάσης φύσεως μελοδραματικού ύφους, διατηρώ πάντα ζωηρή την εικόνα ενός δραματικού αγκαλιάσματος που δεν είχε τίποτε το λιβιδικό αλλά ζευγάρωνε τον έρωτα με την απελπισία ή τον τρόμο.

Είναι η σκηνή από το φιλμικό μνημείο του Πίτερ Γκρίναγουεϊ Ο μάγειρας, ο κλέφτης, η γυναίκα του και ο εραστής της [1985], κατά την οποία το παράνομο ζεύγος μόλις καταφέρει να διαφύγει από τον μαινόμενο σύζυγο και ιδιοκτήτη εκείνου του αδιανόητου εστιατορίου. Μοναδική διαθέσιμη κρυψώνα προς απόδραση, ένα κλειστό φορτηγό γεμάτο σάπια κρέατα, προφανώς προς τροφοδοσία των τρομοκρατημένων πελατών του κυρίου Spica. Οι εραστές αγκαλιάζονται σφιχτά, τρομαγμένοι και αηδιασμένοι, κλυδωνιζόμενοι από τις στροφές του μαινόμενου οχήματος και υπό το βουητό των μυγών που ευτυχούν ανάμεσα στις μισοφαγωμένες κεφαλές και τα δυο γυμνά σώματα που ήδη χάνουν την λευκότητά τους. Ίσως αυτή να είναι μια πρόγευση θανάτου, τόσο ως προς την σαρκική σήψη, όσο και ως προς το απώτατο άκρο του πάθους τους. Αλήθεια, μπορεί κανείς να φανταστεί πιο θερμό σφίξιμο, παράκληση σωτηρίας και ψευδαίσθηση αμόλυντου έρωτα;

Ξεφυλλίζω τις τυπογραφικά πλαισιωμένες βινιέτες του Γκαλεάνο, εις αναζήτηση ενός παρήγορου αφορισμού περί έρωτος, για να αναπνεύσω πάλι καθαρό αέρα (ή για να ειρωνευτώ την αποδεκτή κυκλικότητα ζωής και θανάτου, άρα να καταλήξω εκεί απ’ όπου άρχισα) αλλά εις μάτην. Εντοπίζω όμως, τουλάχιστον, το φυσικό τέκνο του έρωτα: τον γάμο. Ο τίτλος ομιλεί για «Το πανηγύρι των γάμων νου και καρδιάς» και η πρώτη φράση ρητορεύοντας ερωτά: Για ποιο λόγο γράφει κανείς, αν όχι για να μαζέψει τα κομμάτια του; Πρόκειται, μας εξηγείται, για τα κομμάτια που απομένουν από τον τεμαχισμό ψυχής και σώματος που μας διδάσκει το σχολείο, η εκκλησία και η εκπαίδευση εν γένει. Ακριβώς εκείνο το διαζύγιο νου και καρδιάς σκίζεται με την γραφή. Σε κάποια άκρη του κόσμου, πάντως, οι ψαράδες της κολομβιανής ακτής επινόησαν τη λέξη «αισθησκεπτόμενος» για να ορίσουν τη γλώσσα που λέει την αλήθεια, καταλήγει ο συγγραφέας, αφοσιωμένος γνώστης κάθε τοπικότητας που έμεινε άγραφη ενώ μας αφορά όλους.

galeano 2

Σημ.: Η αναφερόμενη ερωτική σκηνή, ανεύρετη σε φωτογραφίες, αντικαθιστάται εδώ από σκηνή ανάλογη κρυπτεία στην κουζίνα του εστιατορίου.

Εντουάρντο Γκαλεάνο – Το βιβλίο των εναγκαλισμών
Χουάν Κάρλος Ονέτι – Η σύντομη ζωή

galeano 3Προτού κλείσω την ιδιόμορφη συλλογή των μικρών εναγκαλισμών, διατρέχω για άλλη μια φορά τους τίτλους. Συμβαίνει και σ’ εσάς να τους δοκιμάζετε ως οιονεί στίχους ασύνθετων ακόμα τραγουδιών ή πρόκειται για μια εμμονή μου ως πιστού της δισκογραφημένης μουσικής; Εν πάσει περιπτώσει, ανάμεσα σε τίτλους όπως «Ο πωλητής γέλιων», «Άλλη μια μυστική αλκή» «Ο καταβροχθισμένος καταβροχθιστής» «Η αποθέωση της υποκειμενικότητας» και τουλάχιστον πέντε Χρονικά Πόλεων, σαφώς ξεχωρίζει ένα συγγραφικό επώνυμο. Στο «Ονέτι», λοιπόν, ένα μικροκείμενο για τον ουρουγουανό συγγραφέα Χουάν Κάρλος Ονέτι, ο Γκαλεάνο επιστρέφει στην ηλικία των είκοσι, τότε που «πορευόταν παίζοντας τυφλόμυγα τις νύχτες του κόσμου», γράφοντας πού και πού κάποιο διήγημα που το πήγαινε στον συγγραφέα να το δει. Η περιγραφή του κλινήρους Ονέτι συμβαδίζει με τις σύγχρονες διαδικτυακές του εικόνες: με εμφανή ανία και θλίψη, «τριγυρισμένος από πυραμίδες αποτσίγαρων, πίσω από ένα τείχος άδειων μπουκαλιών», αναμφίβολα κουρασμένος και εμφανώς κυνικός. Ο εκκολαπτόμενος συγγραφέας μάταια περιμένει τις φιλοφρονήσεις του, αντ’ αυτών εισπράττει όμως μερικές αλησμόνητες αποφάνσεις: Άκου, μικρέ. Αν ο Μπετόβεν είχε γεννηθεί στο Ταουκαρεμπό, μαέστρος στην τοπική μπάντα θα είχε καταλήξει. [ό.π., σ. 171]

Έχω αργά και απολαυστικά διαβάσει τα μοναδικά δυο μυθιστορήματά που μεταφράστηκαν στη χώρα μας: Το ναυπηγείο και το Η σύντομη ζωή [Εκδ. Καστανιώτη, 1993 και 2000 αντίστοιχα, μτφ. Αγγελική Αλεξοπούλου]. Τα θλιμμένα, μυστηριώδη, μύχια βιβλία του είναι οι θεμέλιοι λίθοι της αποξενωμένης μας νεωτερικότητας, αποφάνθηκε ο Κάρλος Φουέντες το 1969. Αυτός ο ιδιόρρυθμος συγγραφέας κατασκευάζει ένα σπάνιο λογοτεχνικό σύμπαν που σχεδόν κοροϊδεύει κάθε επιχείρηση περιγραφής του. Μένουν οι αξέχαστες ιστορίες του και τα σημειωμένα αποσπάσματα πάνω στις σελίδες, όπως ετούτο: Και ανακαλύπτεις ότι η ζωή είναι καμωμένη, εδώ και πολλά χρόνια, από παρεξηγήσεις. Η Γερτρούδη, η δουλειά μου, η φιλία μου με τον Στάιν, η εντύπωση που έχω για τον ίδιο μου τον εαυτό, παρεξηγήσεις. Πέραν τούτου, ουδέν· πού και πού η ευκαιρία της λήθης, κάποιες χαρές που έρχονται και ξαναφεύγουν δηλητηριασμένες. Ίσως κάθε μορφή ύπαρξης που μπορώ να φανταστώ είναι καταδικασμένη να μεταμορφώνεται σε μια παρεξήγηση. Στο μεταξύ, είμαι αυτός ο άτολμος, αμετάβλητος ανθρωπάκος, παντρεμένος με τη μοναδική γυναίκα που σαγήνευσα ή που σαγήνευσε εμένα, ανίκανος, όχι πλέον να είμαι κάποιος άλλος, αλλά ανίκανος να έχω τη θέληση να γίνω κάποιος άλλος.

galeano 4

Ονέτι

Υπάρχουν εδώ μερικές εξίσου αξιομνημόνευτες σκέψεις για τον φθόνο –ο αφηγητής φθονεί τον Στάιν «που είχε διεισδύσει στην Γερτρούδη χωρίς να γίνει αιχμάλωτός της»– αλλά και μια μοναδική ερωτική έκφραση. Αντιμετωπίζοντας την αφαίρεση του στήθους της Γερτρούδης, ο αφηγητής διαβλέπει ένα μέλλον, μια ευτυχία γεμάτη εκπλήξεις, αφού θα ήταν θεμελιωμένη ακριβώς στον ακρωτηριασμό της, μια νίκη απέναντι σε κάποιον άγνωστο, μια νίκη που θα είχε επιτύχει χωρίς καμία στρατηγική, εναντίον κάποιου απροσδιόριστου τύπου άντρα για τον οποίο ο ακρωτηριασμός αντιπροσωπεύει, χωρίς διαστροφή καμιά, την ακαταμάχητη ιδιότητα του σώματός της. [Η σύντομη ζωή, σ. 83, 99]

Πρώτη δημοσίευση: Το Δέντρο, τεύχος 197-198 (Μάιος 2014) [εκτός της τελευταίας παραγράφου].

Πηγές: http://pandoxeio.com/2014/05/16/galeano_greenaway/

http://pandoxeio.com/2014/05/17/galeano_onetti/

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ