Menu
19 / 11 / 2019 - 12:27 am
A Site By Your Side
A+ A A-

  • - Κατηγορία: ΕΚΚΕΝΤΡΑ

nude 13

«Η επιθυμία να αρπαχτείς και να ενωθείς με ένα άλλο ανθρώπινο σώμα είναι τόσο θεμελιώδες κομμάτι της φύσης μας που η κρίση μας πάνω στο τι θεωρείται αγνή μορφή επηρεάζεται αναπόφευκτα από αυτό.

Έτσι είναι εξαιρετικά δύσκολο για το γυμνό ως μορφή τέχνης να αποκρύψει τα ένστικτα αυτά, όπως γίνεται όταν απολαμβάνεις ένα έργο αγγειοπλαστικής, νιώθοντας μια δύναμη εξαγνισμού, αλλά το γυμνό βγαίνει στο προσκήνιο όπου υπάρχει ο κίνδυνος της διαταραχής των απόψεων που πηγάζουν από το έργο τέχνης. Ακόμα και έτσι, η ποσότητα του ερωτικού περιεχομένου που μπορεί να συγκρατήσει ένα έργο τέχνης είναι πολύ υψηλή».
Kenneth Clark [9]

O Kenneth Clark, στο βιβλίο του The nude: a study of ideal art, περιγράφει την ιστορία του αντρικού και γυναικείου γυμνού από την αρχαιότητα μέχρι τον ευρωπαϊκό μοντερνισμό. Στο κείμενό του παλεύει ανάμεσα στις έξεις του αισθησιασμού και τις απολαύσεις του στοχασμού προσπαθώντας να τις κρατήσει μαζί σε έναν ισορροπημένο συνδυασμό, χωρίς να επιτρέπει καμία από τις δυο παρορμήσεις να κυριαρχήσoυν στην κρίση του. Οι λέξεις του απεικονίζουν τις δυσκολίες που παρουσιάζει το γυμνό για έναν λάτρη τον τεχνών. Ο Clark επικαλείται τη διαδικασία της εξιδανίκευσης (sublimation) από το σύστημα αξιών του Φρόιντ. Ο Φρόιντ βασίστηκε σε αυτήν την έννοια για να αιτιολογήσει τις ανθρώπινες δράσεις, που, παρότι δεν συνδέονται με τη σεξουαλικότητα, θεωρείται πως ωθούνται από τη δύναμη των σεξουαλικών ενστίκτων. Το σεξουαλικά ένστικτα αυτά εξιδανικεύονται όταν χρησιμοποιούνται για έναν νέο μη σεξουαλικό σκοπό όπως η καλλιτεχνική δημιουργία.

Παρ’ όλα αυτά, σύμφωνα με τον Clark, τα σεξουαλικά ένστικτα δεν γίνεται και δεν θα έπρεπε να αντικατασταθούν με τη δημιουργία και ενατένιση του γυμνού έργου τέχνης. Στην περίπτωση αυτή, η διαδικασία της εξιδανίκευσης θεωρείται ατελής, μιας και τα αρχικά σεξουαλικά κίνητρα παραμένουν ανέπαφα. Έτσι επηρεάζουν την απόκριση του κοινού στην εικόνα. Όμως η ανταπόκριση του κοινού στο γυμνό δεν ευχαριστεί τον Clark. Το γυμνό έρχεται στο προσκήνιο και συχνά διαταράσσει τις αντιδράσεις του κοινού απέναντι στο έργο, προκαλώντας αντιδράσεις μη αποδεκτές για ένα καλλιτεχνικό έργο. Έτσι ο Clark χρησιμοποιεί την έννοια του ερωτικού (προσεκτικά επιλεγμένος όρος που παρουσιάζει το σεξουαλικό περιεχόμενο απελευθερωμένο από την πορνογραφία), το οποίο επιτρέπεται να ενυπάρχει στο έργο, χωρίς βέβαια να αποκλείεται και ο κίνδυνος να θεωρηθεί πολύ σεξουαλικό. Αν η μεταμόρφωση του σεξουαλικού ενστίκτου σε καλλιτεχνική δημιουργία είναι αδύνατη, τότε το γυμνό επίσης περιέχει το ρίσκο του υπερβολικού σεξ, υπερβολικού σεξ για την τέχνη. Ο θρίαμβος της επιτυχημένης αναπαράστασης του γυμνού υπόκειται στον έλεγχο του ρίσκου αυτού, στην αναπαράσταση δηλαδή ενός γυμνού, ερωτικού μεν αλλά όχι τόσο σεξουαλικού που να απορροφά το κοινό.

nude 14

Pierre-Auguste Renoir/ Baigneuse assise s’essuyant une jambe / 1914

Από τα κείμενα του Clark γίνεται αργά ή γρήγορα προφανές ότι με την ευρύτερη έννοια του γυμνού ο Clark θεωρεί πως το αντικείμενο του γυμνού είναι θηλυκό ενώ ο παρατηρητής είναι άντρας. Η κατηγορία του γυναικείου γυμνού χάνει την ειδικότητά της και αναλαμβάνει τη συμβολική σημασία ολόκληρης της υψηλής τέχνης του γυμνού. Η διαδικασία λοιπόν όπου πέφτει η μάσκα του φύλου, η στιγμή δηλαδή που το γυναικείο γυμνό γίνεται η έννοια του γυμνού, είναι τότε που η αντρική ταυτότητα του καλλιτέχνη και τεχνοκριτικού, δημιουργού και καταναλωτή αποκαλύπτεται και εγκαθιδρύεται. Συζητώντας τα σεξουαλικά αισθήματα που προκύπτουν από την εκτίμηση του γυμνού, ο Clark αναφέρεται στον Rubens και τον Renoir, δύο καλλιτέχνες γνωστούς για τα γυναικεία γυμνά γυναικείου σώματος που δημιούργησαν, χρησιμοποιώντας και οι δύο έναν παρόμοιο τρόπο απεικόνισης και διαχείρισης του γυναικείου σώματος. Τα καθολικά σεξουαλικά ένστικτα στα οποία ανατρέχει ο Clark βασίζονται συνεπώς σε αυτά του άντρα ετεροφυλόφιλου ειδήμονα. Ξανά και ξανά, όταν ανατρέχει στο γυναικείο γυμνό, εκφράζει την ανάγκη της ισορροπίας και της εκτίμησης της αγνής καλλιτεχνικής μορφής και της ανταπόκρισης στο περιεχόμενο – το γυναικείο σώμα. Είναι αυτή η ισορροπία αφαίρεσης και σύνθεσης που κάνει το αντικείμενο μοναδικό.

Παρότι αναφέρεται και στο αντρικό γυμνό και στη διαφορά των μηνυμάτων που εκφράζει, θεωρεί πως η αναπαράσταση του γυναικείου σώματος είναι αυτή που ανταποκρίνεται πλήρως στις δυνάμεις της τέχνης.

Το πιο σημαντικό κομμάτι του βιβλίου είναι αυτό όπου διαφοροποιεί την έννοια του naked με την έννοια του nude – γυμνού. Είναι επί της ουσίας μια διαφοροποίηση ανάμεσα σε σώματα που στερούνται το ρουχισμό τους, κουλουριασμένα και απροστάτευτα, και στο σώμα το «ντυμένο» μέσω της τέχνης: το γυμνό είναι το σώμα το αναδιαμορφωμένο, «ισορροπημένο, ευδόκιμο και με αυτοεκτίμηση». Η μεταμόρφωση από naked (ξεγυμνωμένο από ρούχα) σε γυμνό είναι η μετάβαση από το πραγματικό στο ιδεατό – η μετάβαση από την αντίληψη μιας αδιαμόρφωτης, ενσώματης ύλης στην αναγνώριση της ενότητας και του περιορισμού μέσω της αυστηρής οικονομίας της τέχνης. Είναι η διαδικασία της μεταμόρφωσης που περνάει το γυμνό, ώστε να μετατραπεί σε τέλειο αντικείμενο τέχνης. Όπως αναφέρει και o Clark: «Το γυμνό παραμένει το πιο ολοκληρωμένο παράδειγμα μεταμόρφωσης της ύλης σε μορφή».

Παρά τις αισθητικές επιτυχίες του γυμνού ως μορφή τέχνης, η αρνητική έννοια του ξεγυμνωμένου σώματος (naked) είναι πάντα παρούσα. Αν λοιπόν θεωρήσουμε το γυμνό (nude) ως το σώμα το ντυμένο μέσω της τέχνης ή το σώμα μέσα από την αναπαράσταση, τότε η έννοια του naked αναφέρεται στο ίδιο αυτό σώμα πριν από την αισθητική του μεταμόρφωση. Ο όρος naked περιγράφει το σώμα έξω από την καλλιτεχνική αναπαράσταση, ως μια πρωταρχική μορφή της έννοιας του γυμνού.

nude 15

Peter Paul Rubens/ Leda and the swan/ 1602

Στην ανάλυση της Nead για την έννοια του naked-nude η ίδια αναφέρει:

Ο Clark χρησιμοποιεί τον δυισμό για να εξηγήσει τη διαφορά ανάμεσα στις δυο αυτές έννοιες. Σύμφωνα με τον δυισμό, υπάρχουν δύο ουσίες, δύο ανεξάρτητες καταστάσεις ύπαρξης: η υλική και η πνευματική. Η υλική ορίζεται ως φυσική και θεωρείται πως είναι το υπόστρωμα της πραγματικότητας του εμπειρικού μας κόσμου, όσα δηλαδή βλέπουμε και αντιλαμβανόμαστε. Η πνευματική πραγματικότητα είναι μη-φυσική και μη-υλική και περιλαμβάνει τα ψυχολογικά, πνευματικά και νοητικά στοιχεία. Στο μοντέλο αυτό βασίζεται και η διαφορά πνεύματος-σώματος, η οποία μπορεί να επεκταθεί στη συνέχεια στις έννοιες nude naked.
Έτσι, οι θετικές αξίες του πνεύματος συνδέονται με τα αντρικά χαρίσματα, ενώ οι αρνητικές αξίες του σώματος σχετίζονται με τη θηλυκότητα. Η έννοια λοιπόν του naked (του ξεγυμνωμένου από ρούχα σώματος) ανήκει στον υποδεέστερο θηλυκό ορισμό του σώματος, ενώ το γυμνό ως έννοια θεωρείται προέκταση των ανώτερων αντρικών χαρακτηριστικών που συνδέονται με τον νου. Σύμφωνα με τον Keneth Clark, ως naked ορίζεται η αντικειμενική γύμνια, η έλλειψη δηλαδή των ρούχων, ενώ την έννοια του nude την αντιλαμβάνεται ως μορφή τέχνης. Σύμφωνα με αυτόν, η έννοια του nude είναι ένας νέος τρόπος όρασης, τον οποίο επιτυγχάνει ο πίνακας. [10]

Ο John Berger στο κείμενό του «The ways of seeing» θα διαφωνήσει και θα επεκτείνει την έννοια του nude. Για τον Berger λοιπόν, nude σημαίνει να σε βλέπουν γυμνό οι άλλοι και να μην σε αναγνωρίζουν ως τον εαυτό σου. Ένα γυμνό σώμα πρέπει να γίνει εικαστικό αντικείμενο για να θεωρηθεί nude. Η γύμνια αποκαλύπτεται μόνη της, ενώ το nude είναι το αποτέλεσμα της γύμνιας που εκτίθεται. Όταν κάποιος είναι γυμνός, είναι δίχως αμφίεση. Αντίθετα, όταν εκτίθεται το γυμνό σώμα, η επιφάνεια του δέρματος, τα μαλλιά και το ίδιο το σώμα μετατρέπονται σε μια αμφίεση που δεν μπορεί να αφαιρεθεί. Ένα σώμα nude δεν μπορεί ποτέ να είναι γυμνό, ντύνεται από την οπτική των άλλων. Η γύμνια είναι σημάδι της υλικής πραγματικότητας, ενώ το γυμνό υπερβαίνει την ιστορική και κοινωνική ύπαρξη και φτάνει σε μια πολιτισμική μεταμόρφωση.[11]

Παρότι πλέον οι έννοιες naked και nude δεν παρουσιάζουν τέτοια διαφορά μεταξύ τους, υποδηλώνουν τον βαθμό της πολιτισμικής διαβάθμισης με την έννοια του naked να παρουσιάζεται ακόμα υποδεέστερη. Η διάκριση μεταξύ naked-nude, που τόσο σωστά εντέλει έθεσε ο Clark, εξαρτάται από τη θεωρητική πιθανότητα ή και δυνατότητα του φυσικού σώματος που βρίσκεται έξω από την αναπαράσταση και στη συνέχεια αναπαρίσταται μέσα από την τέχνη, να αναπαραγάγει με νέο τρόπο τα βασικά του στοιχεία. Μέσα από φυσικές, κοινωνικές και πολιτιστικές διαμορφώσεις, το σώμα αποκτά νέο νόημα και σημασία ενώ χαράσσεται με συμβολικές αξίες. Δεν μπορεί να υπάρξει η έννοια του naked μέσα στο γυμνό, μιας και το σώμα βρίσκεται ήδη σε αναπαράσταση. Και μιας και δεν υπάρχει κανένα μέσο αναπαράστασης που να αποδίδει το σώμα με τρόπο αθώο και χωρίς μεσολάβηση, πρέπει να βρεθούν νέοι τρόποι για να αναπαρίσταται το γυναικείο σώμα και να προωθηθούν νέες σωματικές εικόνες και ταυτότητες.

ερευνητική εργασία
Θεσσαλονίκη, Ιούλιος 2014
φοιτήτρια: Καίσαρ Μαρίλια 7167
επιβλέπουσα καθηγήτρια: Λία Γυιόκα

Σημειώσεις

[9] Clark K. (1972),The nude: A study of ideal form, σελ. 6

[10] Nead (1992), The female nude: Art, obscenity and sexuality, σελ. 14

[11] Berger,(2003), Ways of Seeing, σελ. 39

Πηγή: http://www.academia.edu/

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ