Menu
19 / 11 / 2019 - 12:17 am
A Site By Your Side
A+ A A-

  • - Κατηγορία: ΕΚΚΕΝΤΡΑ

nude 23

«Οι αναπαραστάσεις του κόσμου όπως και ο κόσμος ο
ίδιος είναι δουλειά των αντρών, τον περιγράφουν από τη δική
τους οπτική γωνία την οποία μπερδεύουν με την απόλυτη
αλήθεια»
Σιμόν ντε Μποβουάρ[17]

[18]

Το φεμινιστικό κίνημα τον 19ο αιώνα κατάφερε να εγκαθιδρύσει τα δικαιώματα των γυναικών στην κοινωνία μέχρι και σήμερα και την ισότητα με τους άντρες. Μόλις το 1919 στην Αμερική και το 1945 στη Γαλλία απέκτησαν το δικαίωμα να ψηφίζουν. Στον τομέα της τέχνης, τα δικαιώματα των γυναικών και η ισότητα των γυναικών καλλιτεχνών με τους άντρες συναδέλφους τους άργησε να εδραιωθεί. Στο κείμενό της «Why have there been no great women artists» (1971) η Linda Nolchin επιδιώκει να απαντήσει στο ερώτημα γιατί η σημερινή ιστορία της τέχνης συγκροτείται κυρίως από άντρες καλλιτέχνες. Υπήρχε επίγνωση των γυναικών καλλιτέχνιδων και πριν από το φεμινιστικό κίνημα στην τέχνη.
Οι γυναίκες δημιουργούσαν τέχνη για αιώνες, απλώς ποτέ δεν κατάφερναν να γίνουν τόσο γνωστές όσο οι άντρες. Με διάφορες δράσεις και επεμβάσεις το γυναικείο φεμινιστικό κίνημα στην τέχνη, που γεννήθηκε το 1970, επιδίωξε να εισάγει τις γυναικείες καλλιτέχνιδες στην ιστορία της δυτικής τέχνης.

Στο σημείο αυτό θα επιδιώξουμε μια μικρή ιστορική αναδρομή στην καλλιτεχνική γυναικεία παραγωγή. Οι γυναίκες, καταπιεσμένες για πολλά χρόνια, δεν είχαν την ευκαιρία να εκφράσουν τις απόψεις τους και να παράγουν τέχνη, ενώ όσες φορές τα κατάφερναν είτε έμεναν ανώνυμα τα έργα τους είτε έπαιρναν τα ονόματα άλλων. Η αντιμετώπιση των γυναικών από την κοινωνία δεν άλλαξε ιδιαίτερα από τον 6ο αιώνα π.Χ. ως τον 19ο αιώνα μ.Χ. Σε περιόδους μισογυνισμού και ρατσισμού, ο μόνος προορισμός των γυναικών ήταν να φέρνουν στον κόσμο παιδιά και να υπηρετούν τους συζύγους και τους πατέρες τους. Παρ’ όλα αυτά, αρκετές γυναίκες κατάφεραν να γίνουν καλλιτέχνιδες – παρότι δεν τους επιτρεπόταν καν να σπουδάσουν τέχνη, να μάθουν να διαβάζουν και να γράφουν.

Από την εποχή της Αρχαίας Ελλάδας αλλά και στη Ρώμη, υπάρχουν εξιστορήσεις για γυναίκες ζωγράφους που κέρδιζαν μάλιστα περισσότερα από τους άντρες συναδέλφους τους. Επίσης σε πολλά έργα της κεραμικής απεικονίζονται γυναίκες που ζωγραφίζουν ή δημιουργούν έργα κεραμικής.

nude 25

Christine de Pizan

Την εποχή του Μεσαίωνα δίνεται ιδιαίτερη σημασία στη θρησκευτική τέχνη, με ποικιλία θρησκευτικών αντικειμένων, καλλιγραφικών και εικονογραφημένων κειμένων και ταπιτσερί που αναπαριστούν κυρίως βιβλικές ιστορίες. Μεγάλο κομμάτι της τέχνης εκείνη την εποχή παραγόταν σε μοναστήρια, όπου γυναίκες μοναχές επιδίδονταν σε διαφόρων ειδών χειροτεχνίες και καλλιτεχνήματα. Πολλές γυναίκες επίσης απασχολούνταν στα καλλιτεχνικά εργαστήρια των αντρών της οικογένειας παράγοντας ανώνυμη τέχνη. Στη Γερμανία του 12ου αιώνα μ.Χ. πολλές γυναίκες ζούσαν σε μοναστήρια τα οποία είχαν πλέον διαχωριστεί από τα μοναστήρια των αντρών και λειτουργούσαν ως μικρές γυναικείες κοινότητες. Οι μοναχές δημιουργούσαν μικρές επιχειρήσεις, είχαν φάρμες, συνέθεταν μουσική, αντέγραφαν αρχαία κείμενα, δημιουργούσαν ταπιτσερί και εκπαίδευαν η μια την άλλη. Κάποιες μάλιστα κατάφεραν να αναδειχτούν παραπάνω και να αναγνωρίζονται ακόμα και σήμερα με το όνομά τους, όπως η Christine de Pizan και η Hildegard von Bingen, οι οποίες ασχολήθηκαν κυρίως με τη συγγραφή και την εικονογράφηση κειμένων και τη δημιουργία ταπιτσερί.

Στην εποχή της Αναγέννησης, ειδικά στην Ιταλία, πρωταγωνιστικό ρόλο έχουν οι μεγάλοι γνωστοί άντρες καλλιτέχνες όπως ο Μικελάντζελο, ο Λεονάρντο Ντα Βίντσι, ο Ραφαέλο και ο Καραβάντζιο, τα αριστουργήματα των οποίων είναι ονομαστά και γνωστά μέχρι και σήμερα. Η καλλιτεχνική κοινότητα ήταν κλειστή για τις γυναίκες, εκτός εάν ήταν ιδιαίτερα ταλαντούχες και ανήκαν σε οικογένεια καλλιτεχνών. Παρ’ όλα αυτά, κάποιες κατάφεραν να αναδειχτούν ακόμα και τη δύσκολη αυτή εποχή. Στην Bologna παρατηρείται μια πρωτοφανής ανοχή προς τις γυναίκες, ενώ ιδρύεται η πρώτη σχολή για γυναίκες καλλιτέχνιδες από την Elisabetta Sirani και έχουμε αρκετές γνωστές γυναίκες καλλιτέχνιδες – αξίζει να αναφερθούν η Lavinia Fontana, που δούλεψε υπό την επίβλεψη του πατέρα της και στη συνέχεια του συζύγου της, η Amilcare Anguissola και η Properzia de Rossi, που ήταν και η μοναδική γυναίκα που έφτιαχνε μαρμάρινα γλυπτά στην Bologna.

nude 26

Marietta Robusti /Self Portrait/1580

Την ίδια εποχή στη Βενετία γεννιέται και εργάζεται στα χνάρια του πατέρα της, Tintorreto, η Marietta Robusti (Tintoretta). Η Maria εκπαιδεύτηκε από τον πατέρα της και έμεινε και εργάστηκε για όλη της τη ζωή δίπλα του στο στούντιο. Η ικανότητά της στην προσωπογραφία και το πορτρέτο ήταν γνωστή ακόμα και πέρα από τα σύνορα της Βενετίας, αλλά ο πατέρας της δεν της επέτρεψε ποτέ να φύγει από κοντά του μέχρι και τον θάνατό της. Δυστυχώς, επειδή πάντοτε ζωγράφιζε δίπλα στον πατέρα της, είναι δύσκολο να της αποδοθούν άλλα έργα εκτός από το πορτρέτο της.

Παρόμοια είναι και η περίπτωση της Artemisia Gentileschi (1593-1652), η οποία ήταν ιδιαίτερα ταλαντούχα και δούλευε και αυτή στο ατελιέ του πατέρα της. Στα δεκαεφτά της βιάστηκε από έναν συνεργάτη του πατέρα της στο ατελιέ, ενώ ύστερα από τη δίκη άρχισε να ζει πιο αυτόνομη ζωή και να εξελίσσει την τεχνοτροπία της. Ήταν η πρώτη γυναίκα που έγινε δεκτή από την Academia del Disegno. Το γνωστότερο έργο της Judith slayering Holofernes απεικονίζει την Judith να σκοτώνει τον Holofernes, έναν εχθρό της, αφού πρώτα τον αποπλανεί. Γενικά, η Artemisia ήταν από τις λίγες καλλιτέχνιδες που υπέγραφε το έργο της, το οποίο αναγνωρίστηκε στο σύνολό του ως δικό της.

nude 27

Artemisia Gentileschi /Judith Slaying Holofernes/1611-1612

Το 17ο και 18ο αιώνα, κέντρο της γυναικείας καλλιτεχνικής πρακτικής μπορεί να θεωρηθεί η Ολλανδία. Σε αντίθεση με την υπόλοιπη Ευρώπη όπου κυριαρχούσε ο νεοκλασικισμός, με ηρωικά και μυθολογικά θέματα αλλά και με την έντονη παρουσία του γυμνού, στην Ολλανδία ζωγραφίζονταν πολλά θέματα καθημερινής ζωής. Σε αντίθεση λοιπόν με τους άντρες συναδέλφους τους στις Ακαδημίες Τεχνών, οι γυναίκες μπορούσαν πλέον να ζωγραφίζουν πορτρέτα και νεκρή φύση – που ήταν και τα μόνα θέματα που τους επιτρεπόταν να διαχειριστούν, καθότι απαγορευόταν να εκτίθενται μπροστά σε γυμνά σώματα.

nude 28

Judith Leister/The happy couple/1630

Ιδιαίτερα γνωστή την εποχή αυτή ήταν η Judith Leyster (1609-1660), η οποία δούλευε κοντά στον ζωγράφο Frans Hals και τον οποίο αργότερα παντρεύτηκε. Ήταν ιδιαίτερα γνωστή στην εποχή της και μάλιστα είχε και μαθητευόμενους στο ατελιέ της, αλλά πολλά έργα της πουλήθηκαν και θεωρήθηκαν έργα του συζύγου της αντί για δικά της, ώσπου να κερδίσουν την αναγνώρισή τους πολύ αργότερα. Εξίσου γνωστή ήταν η Rachel Ruysch (1664-1750), η οποία έγινε ιδιαίτερα γνωστή για τους πίνακές της με τα λουλούδια. Εκείνη την εποχή τα λουλούδια, και ειδικά οι τουλίπες, ήταν πολύ σημαντικά γιατί συμβόλιζαν τον πλούτο της χώρας – και η συγκεκριμένη καλλιτέχνης δεχόταν πολλές παραγγελίες και συνέχισε να ζωγραφίζει μέχρι τα 80 της.

nude 29

Rachel Ruysch /Still-Life with Flowers/1705

Υπήρξαν όμως και κάποιες καλλιτέχνιδες που δεν εστίασαν σε θέματα ηθογραφίας και νεκρής φύσης αλλά κατάφεραν να αναδειχθούν μέσα από το κίνημα του νεοκλασικισμού σε θέματα ιστορικού και μυθολογικού περιεχομένου. Μία από αυτές ήταν η Angelica Kaufman (1741-1807), κόρη Ελβετού ζωγράφου, που μετά τα ταξίδια της στην Ιταλία όπου αντέγραψε τα μεγάλα αριστουργήματα και αφού πούλησε μερικά πορτρέτα, εστίασε σε μεγάλους ιστορικούς πίνακες του νεοκλασικισμού. Παρότι δεν είχε τη δυνατότητα να ζωγραφίζει από γυμνά μοντέλα, έγινε αποδεκτή στον ανδροκρατούμενο καλλιτεχνικό κόσμο και έγινε μέλος στη βασιλική ακαδημία της Αγγλίας αλλά και στην Accademia di San Luca στην Ιταλία. Εξίσου γνωστή είναι και η Elisabeth Vigee Le Brun (1755-1842), η οποία θεωρείται η μεγαλύτερη γυναίκα καλλιτέχνης του 18ου αιώνα. Το στιλ της κυμαίνεται από τον νεοκλασικισμό μέχρι το ροκοκό, ενώ έγινε ιδιαίτερα γνωστή για τα πορτρέτα της γαλλικής βασιλικής οικογένειας, απεικονίζοντας τους γαλαζοαίματους σαν κανονικούς ανθρώπους, χωρίς κορσέδες και κοσμήματα.

nude 30

Angelica Kaufmann /El juicio de Paris /1781

Τον 19ο αιώνα ξεκινά ο μεγάλος αγώνας των γυναικών για την ισότητα ανάμεσα στις γυναίκες και τους άντρες και την κατοχύρωση τον δικαιωμάτων τους. Την ίδια εποχή οι άντρες καλλιτέχνες εστιάζουν στο γυναικείο γυμνό μετατρέποντάς το σε αντικείμενο, με κυρίαρχο θέμα τους ερωμένες και πόρνες. Αρκετές γυναίκες κατάφεραν να γίνουν καλλιτέχνιδες την εποχή αυτή, αν και χρειάστηκε να δώσουν μάχη για να τις πάρουν στα σοβαρά. Μια από αυτές είναι και η Rosa Bonheuer, που ζωγράφιζε κυρίως άλογα και άλλα ζώα και κατάφερε να κερδίσει χρυσό μετάλλιο στο Σαλόν του Παρισιού το 1848. Εξίσου γνωστή είναι και η Mary Cassat, Αμερικανίδα ζωγράφος που δούλεψε με τους Γάλλους ιμπρεσιονιστές, φεμινίστρια που συμμετείχε στο κίνημα των Σουφραζέτων· τα έργα της απεικόνιζαν συνήθως γυναίκες ενώ εργάζονταν, και εμπνεύστηκε κυρίως από τις ιαπωνικές μεταξοτυπίες. Τέλος, η Camille Claudel (1856-1920), βοηθός και αργότερα ερωμένη και μούσα του Auguste Rodin, που βοήθησε τον γνωστό γλύπτη στα έργα του και δημιούργησε και αρκετά δικά της γλυπτά δίπλα του. Δυστυχώς, η σεξουαλικότητα και ο ερωτισμός στο έργο μιας γυναίκας ήταν απαράδεκτα για την εποχή εκείνη και η Camille δεν είχε την τύχη και την αναγνώριση του εραστή της.

nude 31

Rosa Bonheur /The Horse Fair/1853–55

 

nude 32

Mary Cassat /La Toilette /1891

nude 33

Camille Claudel/ Young Girl with a Sheaf /1890

Από το τέλος του 19ου αιώνα μέχρι και τα μέσα περίπου του 20ού κυριαρχεί παντού ο πόλεμος και η επανάσταση, ενώ στην τέχνη γεννιούνται τα κινήματα του ιμπρεσιονισμού, μεταϊμπρεσιονισμού, φουτουρισμού, κονστρουκτιβισμού, σουρεαλισμού, εξπρεσιονισμού και το νταντά. Οι γυναίκες κερδίζουν το δικαίωμα της ψήφου και αποκτούν περισσότερα δικαιώματα από ποτέ, ενώ σε όλο και περισσότερες δίνεται η δυνατότητα να γίνουν καλλιτέχνιδες και να εργαστούν με τους δικούς τους όρους. Μερικές από αυτές είναι ιδιαίτερα σημαντικές για τον κόσμο των τεχνών και αξίζει να αναφερθούν. Θα ξεκινήσουμε με την Claude Cahun, που ήταν από τις πρώτες που εισήγαγαν την έννοια της αυτοφωτογραφίας. Ντυνόταν πότε σαν άντρας και πότε σα γυναίκα και φωτογράφιζε τον εαυτό της, κάνοντας έτσι μέσα από την τέχνη της έναν σχολιασμό στα σεξουαλικά στερεότυπα και προκαλώντας ακόμα και τους σουρεαλιστές.

nude 34

Claude Cahun/ Self-Portrait, / 1928

Μια ακόμα σημαντική φιγούρα είναι η Hannah Hoch, η οποία ζούσε στο Βερολίνο και ήταν η μοναδική ισχυρή γυναικεία μορφή στο κίνημα του ντανταϊσμού. Χρησιμοποιούσε την τεχνική του φωτομοντάζ προκειμένου να σχολιάσει τη νέα θέση της ανεξάρτητης μοντέρνας γυναίκας. Η Frida Kahlo κατάφερε επίσης μέσα από την τέχνη της να ξεπεράσει την αναπηρία της και να αναδειχτεί ως μία από τις μεγαλύτερες και γνωστότερες γυναίκες καλλιτέχνιδες· οι σουρεαλιστές αναγνώριζαν το έργο της, αν και η ίδια θεωρούσε πως οι πίνακές της βασίζονταν στα τραύματά της και στα πρότυπά της από τη μεξικάνικη λαογραφία.

nude 35

Hannah Höch/Cut with the Kitchen Knife through the Beer-Belly of the Weimar Republic/1919

nude 36

Frida Kahlo/The two Fridas /1939

Τέλος, ιδιαίτερα σημαντική για την ιστορία της φεμινιστικής τέχνης θεωρείται η Georgia O’Keefe. H O’Keefe έγινε ιδιαίτερα γνωστή για τους πίνακές της που απεικονίζουν τους υμένες λουλουδιών, που από πολλούς παρομοιάζονταν συχνά με αιδοία. Υποστήριξε το κίνημα των γυναικών και κατάφερε να είναι μια από τις λίγες γυναίκες που το έργο της αναγνωρίστηκε όσο ήταν ακόμα εν ζωή. Η απεικόνιση των λουλουδιών της, που κάποιοι τα αποκαλούν αιδοία, γίνεται με έναν ιδιαίτερα θηλυκό τρόπο. Το βιολογικό φύλο της O’Keefe απεικονίζεται στον πίνακά της, μιας και πολλοί υποστηρίζουν πως η αρχική της τάση ήταν ο πίνακας να απεικονίζει ένα αιδοίο. Η ίδια αρνείται πως οι πίνακές της απεικονίζουν κάτι σεξουαλικό. Ανεξάρτητα από την αρχική της σκοπιμότητα, η δουλειά της O’Keefe έγινε σύμβολο του κινήματος της φεμινιστικής τέχνης που ξεκίνησε λίγο αργότερα.

nude 37

ερευνητική εργασία
Θεσσαλονίκη, Ιούλιος 2014
φοιτήτρια: Καίσαρ Μαρίλια 7167
επιβλέπουσα καθηγήτρια: Λία Γυιόκα

Σημειώσεις

[17] Simone de Beauvoir(1989), The Second Sex, σελ. 143

[18] Ως βιβλιογραφία για τις ιστορικές πληροφορίες του κεφαλαίου χρησιμοποιήθηκαν τα βιβλία: Guerrilla Girls (1998), The Guerrilla Girls’ bedside companion to the history of western art, σελ. 7, 15-27, 29-38, 39-48, 56-59, 62-63, 66-67, 74-75, 78-79, και Chadwick W. (1990), Women, art, and society.

Πηγή: http://www.academia.edu/

ΚΟΙΝΩΝΙΑ

ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΣ

ΥΓΕΙΑ

ΑΓΓΕΛΙΕΣ